II. Dünya Savaşı Sonrası Uluslararası İlişkiler ve Türk Dış Politikası

Konu Özeti

II. Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'nın eski büyük güçleri zayıfladı ve ABD ile SSCB dünyanın iki süper gücü oldu. Bu iki güç arasındaki rekabet Soğuk Savaş'ı doğurdu. Türkiye bu yeni düzende Batı blokunda yer alarak güvenlik ve ekonomik destek aradı. Bu konuda hem olayların sırasını hem de sebep-sonuç ilişkilerini bilmek gerekir.

Temel Kavramlar

Soğuk Savaş, ABD ve SSCB arasındaki ideolojik rekabetin doğrudan silahlı çatışmaya dönüşmeden sürdüğü dönemdir. Bu rekabet dünyayı iki bloğa ayırdı. Her bloğun kendi askeri ve ekonomik kurumları oluştu.

Batı Bloku (ABD + NATO) ↔ Doğu Bloku (SSCB + Varşova Paktı)

• Birleşmiş Milletler (1945): Uluslararası barışı ve güvenliği korumak için kuruldu; Türkiye kurucu üyeler arasında yer aldı.
• Truman Doktrini (1947): ABD, komünizmin yayılmasını önlemek için Türkiye ve Yunanistan'a yardım yapacağını açıkladı.
• Marshall Planı (1947-48): Avrupa'nın ekonomik olarak yeniden inşası için ABD yardımı verildi; Türkiye de bu yardımdan yararlandı.
• NATO (1949): Batı bloğunun askeri ittifakıdır; Türkiye 1952'de üye oldu.
• Varşova Paktı (1955): Doğu bloğunun askeri ittifakıdır.

Olayların sırası, sınavda neden-sonuç ilişkisini kurmanın temelidir. Aşağıdaki zaman çizelgesini sıralamayı ezberlemek için kullanabilirsin.

Türkiye, II. Dünya Savaşı'nda aktif tarafsızlık politikası izledi. Savaşın son aşamasında, Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya savaş ilan ederek Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olma koşulunu yerine getirdi. Savaş sonrasında SSCB'nin tutumu Türk dış politikasını Batı'ya yöneltti.

• SSCB, 1945'te 1925 tarihli Türk-Sovyet Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması'nı yenilemeyeceğini bildirdi ve yeni şartlar öne sürdü.
• Sovyet talepleri: Kars ve Ardahan'ın verilmesi, Boğazlarda üs verilmesi ve Montrö Sözleşmesi'nin değiştirilmesi.
• Türkiye bu talepleri reddetti ve Batı'ya, özellikle ABD'ye yaklaştı.

Truman Doktrini ile Marshall Planı'nı karşılaştırmak, sınavda sık sorulan bir beceridir. Aşağıdaki şema iki yardım programının ortak ve ayrı yönlerini gösterir.