1960'lardan İtibaren Türk Dış Politikası: Genişletilmiş Konu Notu

Konu Özeti

1960'lardan sonra Türkiye'nin dış politikası, yalnızca Batı Bloku'na bağlı tek yönlü yapıdan çok yönlü bir yapıya doğru evrilmeye başladı. Bu değişimin temelinde Küba Füze Krizi, Kıbrıs sorunu, Johnson Mektubu ve 1974 Barış Harekâtı'nın ardından gelen ABD ile gerginlik vardı. Soğuk Savaş'ın yumuşaması (detant) ve uluslararası ekonomik gelişmeler de bu süreci destekledi. Konunun en önemli ölçütü, bu olayların Türkiye'nin Batı, Doğu ve Üçüncü Dünya ile ilişkilerini nasıl yeniden şekillendirdiğini anlamaktır.

Temel Kavramlar

• Tek yönlü Batı bağımlılığı: Türkiye'nin NATO (1952) ve Batı Bloku içindeki tek eksenli dış politikası.
• Çok yönlü dış politika: Batı ile ilişkileri sürdürürken Sovyetler Birliği, Balkan, Arap, İslam ve Üçüncü Dünya ülkeleriyle de ilişki kurma yaklaşımı.
• Detant (yumuşama): 1960'lardan itibaren ABD ile Sovyetler Birliği arasında gerilimin azaltılması çabası.
• Enosis: Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması amacı; Türkiye bu amacı kabul etmedi.
• Garanti Antlaşması (1960): Türkiye, Yunanistan ve İngiltere'nin Kıbrıs'ın bağımsızlığını garanti etmesini düzenleyen antlaşma.

Tek yönlü Batı bağımlılığı − NATO üyeliğinin tamamen bırakılması ≠ Çok yönlü dış politika; Batı ilişkileri korunur + Doğu ve Üçüncü Dünya ilişkileri eklenir = Çok yönlü dış politika