1960 Sonrası Dünya Siyaseti: Konu Notu (AYT)

Konu Özeti

1960'lardan sonra da iki kutuplu düzen sürdü; ABD Batı Bloku'nu, SSCB Doğu Bloku'nu yönetti. Küba Füze Krizi'nin ardından gerilim zaman zaman azaldı ve yumuşama dönemi başladı. Bloklar içinde Fransa ve Çin gibi ülkeler bağımsız politikalar izleyerek çatlaklar oluşturdu. 1980'lerde Gorbaçov'un reformlarıyla SSCB dağıldı ve iki kutuplu dünya sona erdi.

Temel Kavramlar

Bu dönemin kavramları, blokların yapısını ve gerilimin seyrini anlamanızı sağlar.

• Yumuşama (Détente): Gerilimin azaldığı, silahlanma görüşmelerinin ve diyaloğun arttığı dönem.
• Bağlantısızlar Hareketi: İki bloğun dışında kalmak isteyen ülkelerin birlikteliği (Belgrad Konferansı, 1961).
• Glasnost ve perestroyka: Gorbaçov'un açıklık ve yeniden yapılanma politikaları.
• Kırmızı hat: Küba Krizi sonrasında Moskova ile Washington arasında kurulan doğrudan iletişim hattı.

Gerilim azalması + blok içi çatlak = Yumuşama ve çok merkezli dünya

Bloklarda Çatlaklar ve Yeni Güçler

• Fransa, De Gaulle yönetiminde NATO'nun askeri komuta yapısından çekildi (1966).
• Çin ile SSCB arasındaki ideolojik ve siyasi ayrılık derinleşti; Doğu Bloku'nda ayrışma yaşandı.
• Çekoslovakya'da Prag Baharı (1968) Varşova Paktı güçlerinin müdahalesiyle bastırıldı.
• Bağlantısızlar Hareketi, iki bloğun dışında kalmak isteyen ülkeleri bir araya getirdi.
• Sömürgeciliğin çözülmesiyle Asya ve Afrika'da yeni bağımsız devletler ortaya çıktı; BM'deki ağırlıkları arttı.

Bölgesel Çatışmalar

Sınav ipucu: Fransa ve Çin örnekleri, iki kutupluluğun içinde çok merkezliliğin nasıl güçlendiğini gösterir.