İki Dünya Savaşı Arasında Dünya (1919–1939)

Konu Özeti

I. Dünya Savaşı'nın ardından yapılan barış düzeni, kalıcı bir barış getirmek yerine yeni gerilimlerin tohumlarını attı. 1929 Büyük Ekonomik Bunalımı dünyayı sarsarak devletçi ve korumacı politikaları güçlendirdi. Bu ortamda totaliter rejimler yükseldi ve uluslararası kurumlar bu gelişmeleri durduramadı. Konu, 1919 ile 1939 arasındaki siyasi ve ekonomik olayların birbirine nasıl bağlandığını anlamanı hedefler.

Temel Kavramlar

• Versay Antlaşması (1919): Almanya'ya toprak kaybı, silahsızlandırma, savaş suçluluğu ve ağır tazminat yüklendi. Almanya bu şartları büyük bir haksızlık olarak gördü.
• Wilson Prensipleri (1918): Ulusal kendi kaderini tayin ve açık diplomasi fikirlerini savundu. Ancak bu ilkeler her yerde uygulanmadı.
• Milletler Cemiyeti (1920): Barışı korumak için kuruldu. ABD üye olmadı ve karar mekanizması oybirliğine dayandığı için yaptırım gücü zayıf kaldı.
• Yatıştırma Politikası: İngiltere ve Fransa'nın saldırganlara taviz vererek savaşı önleme çabasıdır.
• Devletçilik: Devletin ekonomiye müdahale ederek üretimi ve yatırımı yönlendirmesi anlayışıdır.

Temel Kavramlar (devam)

1929 Büyük Bunalımı, ABD'de aşırı üretim ve borsa spekülasyonunun sonucunda patlak verdi. ABD'nin Avrupa'ya verdiği kredilerin geri çekilmesi krizi dünyaya yaydı. Bunalım sonucunda işsizlik arttı, bankalar battı ve ticaret daraldı.

• ABD'de Roosevelt'in New Deal politikası; kamu yatırımları, bankacılık düzenlemeleri ve işsizlere destek içerdi.
• Keynes'in devlet müdahalesi görüşü bu dönemde etkili oldu.
• SSCB planlı ekonomi uyguladığı için bunalımdan görece az etkilendi.
• Türkiye bunalımın etkisiyle devletçiliğe yöneldi; Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) bu dönemdedir.

Temel Kavramlar (devam)

Bu dönemde demokrasiye karşı totaliter rejimler güçlendi. İtalya, Almanya ve Japonya uluslararası anlaşmaları zorlayarak yayılmacı politikalar izledi.

• İtalya: Mussolini 1922'de iktidara geldi; Habeşistan'ı işgal etti (1935–36).
• Almanya: Hitler 1933'te başbakan oldu; Versay'ı tanımadı, Milletler Cemiyeti'nden ayrıldı (1933).
• Mançurya (1931) ve Çin'e saldırı (1937): Japonya'nın yayılmacı politikası.
• İspanya İç Savaşı (1936–39): Franco yönetimi kuruldu; Almanya ve İtalya Franco'yu destekledi.
• Anti-Komintern Paktı ve Mihver yakınlaşması: Saldırgan blokların oluşması.

Versay (1919) → Locarno (1925) → Mançurya (1931) → Münih (1938) → Polonya (1 Eylül 1939)