Anorganik ve Organik Bileşikler (AYT Kimya)

Konu Özeti

Doğada ve laboratuvarda bulunan binlerce bileşik, yapılarındaki elementlere göre iki ana gruba ayrılır. Bu konuda bileşikleri organik ve anorganik olarak ayırmayı öğreneceksin. Ayrımın temelinde karbon ve hidrojen (C–H bağı) bulunup bulunmaması yer alır. Ancak karbon içeren bazı bileşikler anorganik sayılır; bu istisnaları bilmek sınavda önemlidir.

Temel Kavramlar

Organik bileşikler yapısında karbon (C) ve hidrojen (H) bulunduran, atomları çoğunlukla kovalent bağlarla bağlı bileşiklerdir. Anorganik bileşikler ise genellikle karbon içermeyen, metal ve ametal elementlerin oluşturduğu bileşiklerdir.

• Organik bileşiklerin temel elementleri C ve H'dir; çoğunda O, N, S, halojenler (F, Cl, Br, I) ve P de bulunabilir.
• Karbon 4 bağ yapar; C–C bağlarıyla zincir, dallanmış zincir ve halka oluşturabilir.
• Organik bileşiklerin çeşitliliği, karbonun 4 değerlikli olmasından ve kendi kendine bağlanabilmesinden kaynaklanır.
• Anorganik bileşikler metal ve ametallerin oluşturduğu, iyonik ya da kovalent yapılı bileşiklerdir (NaCl, H₂SO₄, NH₃, H₂O, CaO).

Aşağıdaki şema, karbon içeren bileşiklerin hangilerinin organik olduğunu gösterir.

Karbon içeren ama anorganik sayılanlar

• Oksitler: CO, CO₂
• Karbonik asit ve tuzları: H₂CO₃, Na₂CO₃, CaCO₃, NaHCO₃
• Siyanürler: KCN, HCN
• Karbürler: CaC₂, SiC
• Elmas ve grafit karbonun element hâlleridir; bileşik değildir.

Sık yapılan hata: 'C içeren her madde organiktir' düşüncesi yanlıştır. CaCO₃ ve CO₂ karbon içerir ama anorganiktir. Ayırt ederken önce C–H bağının olup olmadığına bak.

Ayırt etme stratejisi

C yok → anorganik; istisna (CO, CO₂, karbonat, siyanür, karbür) → anorganik; C–H bağı var → organik

Ayırt etme adımlarını aşağıdaki akış şemasında izleyebilirsin.

Kural dışı görünen CCl₄ gibi bileşikler C–H içermese de klasik olarak organik kabul edilir. Sorularda genelde bu klasik ayrım istenir.