Lewis Formülleri: Kovalent Bağlı Türlerin Yazımı (AYT)

Konu Özeti

Lewis formülleri, kovalent bağlı bileşiklerde ve iyonlarda atomların değerlik elektronlarını nokta ve çizgilerle gösteren yazım yöntemidir. Bu yöntemle bağ yapısı, ortaklanmamış elektron çiftleri ve molekülün kararlılığı görülebilir. AYT'de sık sorulan bu konuda elektron sayımı ve oktet kuralı en önemli becerilerdir. Aşağıdaki adımları düzenli uygularsanız hemen her molekülü çözebilirsiniz.

Temel Kavramlar

Lewis formülünde her atomun değerlik elektronları nokta (·) ile gösterilir. Ortaklanan elektron çiftleri atomlar arasında bağ çizgisi (–) olarak yazılır. Ortaklanmamış elektron çiftleri ise atomun üzerinde çift nokta olarak kalır.

• Değerlik elektronu sayısı A grubu numarasına eşittir (1A:1, 4A:4, 5A:5, 6A:6, 7A:7).
• Bağ çifti: atomlar arasında ortaklanan elektron çiftidir; tek, çift ya da üçlü bağ olabilir.
• Ortaklanmamış çift: bağa katılmayan, tek atomun üzerinde kalan elektron çiftidir.
• Ametal atomları genellikle oktet (8 e⁻) kuralına uyar; H ise dublet (2 e⁻) ile kararlıdır.

Bağ sayısı = (Oktet için gereken toplam e⁻ − Mevcut toplam değerlik e⁻) / 2

Oktet için gereken toplam e⁻, her atom için 8 (H için 2) alınarak bulunur. Örneğin H₂O için 8 + 2 + 2 = 12 ve bağ sayısı (12 − 8) / 2 = 2 çıkar.

• Koordine kovalent bağ: ortaklanan çiftin iki elektronu da aynı atomdan gelir (NH₄⁺, H₃O⁺). Oluştuktan sonra normal kovalent bağdan ayırt edilemez.
• Eksik oktet: BF₃ (B için 6 e⁻) ve BeCl₂ (Be için 4 e⁻) oktedi tamamlamaz.
• Genişlemiş oktet: 3. periyot ve sonrası ametaller 8'den fazla e⁻ alabilir (PCl₅: P için 10 e⁻, SF₆: S için 12 e⁻).
• Rezonans: O₃, CO₃²⁻ ve NO₃⁻ gibi türlerde birden çok eş değer Lewis yapısı yazılır; gerçek yapı bunların ortalamasıdır.