Mutasyon ve Modifikasyon (LGS Fen Bilimleri)

Konu Özeti

Mutasyon, bir canlının DNA'sındaki nükleotid dizilimində meydana gelen kalıcı değişikliktir. Modifikasyon ise çevre koşullarının canlının görünüşünde (fenotipinde) yaptığı geçici değişikliktir. İki olay da canlının özelliklerini değiştirebilir, ancak kaynakları ve kalıtımdaki sonuçları farklıdır. LGS'de bu ayrımı; değişimin DNA'dan mı yoksa çevreden mi kaynaklandığını bularak yapmanız istenir.

Temel Kavramlar

Mutasyon: DNA'daki nükleotid dizilimindeki değişikliğe denir. Bu değişiklik kalıcıdır ve canlının gen, protein ya da özelliklerinde değişime yol açabilir.

• Genetik yapıda (DNA, gen, kromozom) değişiklik olur.
• Mutasyon rastgele oluşur; canlı isteyerek oluşturamaz ya da engelleyemez.
• Üreme hücrelerinde olursa sonraki nesillere aktarılır; vücut hücrelerinde olursa aktarılmaz.
• Zararlı, yararlı veya etkisiz (nötr) olabilir. Çoğu zararlıdır.
• Yeni özelliklerin ortaya çıkmasını sağlayarak çeşitliliğe ve evrimsel değişime kaynak olur.

Mutasyona neden olan etkenler: Mutajen etkenler (X ışınları, gama ışınları, mor ötesi (UV) ışınlar, radyasyon), bazı kimyasallar (sigara dumanındaki maddeler, bazı boyalar, pestisitler) ve DNA eşlenmesi sırasında oluşan hatalar.

Mutasyon örnekleri: Albinizm, Down sendromu (21. kromozomdan fazladan bir tane bulunması), orak hücreli anemi, renk körlüğü, kısa bacaklı Ancon koyunu ve bazı bitkilerde kromozom sayısı değişimine bağlı çekirdeksiz meyveler.

Temel Kavramlar (devamı): Modifikasyon

Modifikasyon: Çevre koşullarının etkisiyle canlının fenotipinde ortaya çıkan geçici değişikliktir. Genetik yapı (DNA) değişmez, bu yüzden sonraki nesillere aktarılmaz.

• Yalnızca fenotip değişir, DNA değişmez.
• Çevre koşulları (ışık, sıcaklık, beslenme, egzersiz, toprak yapısı gibi) etkilidir.
• Aynı koşullara maruz kalan bireylerde benzer biçimde görülür.
• Çevre koşulları ortadan kalkınca değişiklik çoğunlukla geri döner.
• Sonraki nesillere aktarılmaz.

Modifikasyon örnekleri: Güneşte bronzlaşan insan derisi, düzenli spor yapan kişide kas gelişimi, asidik toprakta mavi, bazik toprakta pembe çiçek açan ortanca bitkisi ve soğuk bölgede koyulaşan Himalaya tavşanının kürkü.