kleveroLGS Türkçe
Deyim, Atasözü ve Özdeyişler (LGS Türkçe)
Klevi Türkçe Masası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
T.8.3.6Deyim, atasözü ve özdeyişlerin metne katkısını belirler.
Konu Özeti
Deyimler, atasözleri ve özdeyişler dilin kalıplaşmış anlatım yollarıdır. Metinde kullanıldıklarında anlatımı kısa, etkili ve akılda kalıcı hâle getirirler. LGS’de bu ifadelerin ne anlattığı ve metne ne kattığı sorulur. Hem anlamlarını hem de metindeki işlevlerini birlikte düşünmek gerekir.
Temel Kavramlar
| Tür | Özellik | Örnek |
|---|---|---|
| Deyim | Gerçek anlamından uzaklaşmış kalıp sözdür. Öğüt vermez, bir durumu ya da davranışı anlatır. Fiil çekimine göre değişebilir. | Kulak asmamak |
| Atasözü | Uzun deneyimlerden doğan, genel yargı bildiren ve öğüt veren kalıp sözdür. Genellikle çekimli bir cümledir. | Damlaya damlaya göl olur. |
| Özdeyiş | Bilinen bir kişiye ait, düşündürücü ve etkili sözdür. Söyleyeni bellidir. | “Yurtta sulh, cihanda sulh.” (Atatürk) |
- Deyim: bir durumu, davranışı ya da duyguyu özlü biçimde anlatır; öğüt içermez.
- Atasözü: genel doğruları ve öğütleri aktarır; söyleyeni bilinmez, toplumun ortak malıdır.
- Özdeyiş: söyleyeni bellidir; kişisel düşünce ve yargı taşır.
- Deyimler cümleye anlam katan parçalardır; atasözleri ise tek başına bir hüküm bildirir.
Ayırt etme ipucu: Öğüt veriyor ve genel bir doğru söylüyorsa atasözüdür; bir durumu anlatan kalıp ifadeyse deyimdir. “Ağzı kulaklarına varmak” deyimdir (çok sevinmek anlamında).
Metne katkısı: Bir deyim, atasözü ya da özdeyiş metinde düşünceyi pekiştirmek, anlatımı canlandırmak, duyguyu güçlendirmek, durumu özetlemek veya okuyucuyu ikna etmek için kullanılabilir.
- Anlatımı güçlendirir: Uzun bir açıklamayı kısa ve etkili biçimde söyler.
- Anlatımı somutlaştırır: Soyut bir durumu günlük hayattan bir kalıpla canlandırır.
- Düşünceyi destekler: Yazarın savunduğu fikri atasözü veya özdeyişle pekiştirir.
- Akılda kalıcılık sağlar ve metne halk söyleyişi ile doğallık katar.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları