MS 2.–15. Yüzyıl Felsefesi: Örnek Düşünceler ve Argümanlar

Konu Özeti

Bu konuda MS 2. ile 15. yüzyıllar arasında Batı ve İslam dünyasında yazılmış felsefi düşünceleri inceleriz. Dönemin ortak sorunu akıl ile inanç arasındaki ilişkidir. Augustinus, Anselmus, Thomas Aquinas, Ockham, Kindî, Farabi, İbn Sina, Gazali ve İbn Rüşd'ün argümanları bu sorun etrafında şekillenir. Amacımız bu argümanları hem anlamak hem de felsefi açıdan değerlendirebilmektir.

Temel Kavramlar

Dönemin iki ana çizgisi vardır: Hristiyan düşüncesinin etkisindeki Orta Çağ Batı felsefesi (Patristik ve Skolastik) ve İslam felsefesi. Aşağıdaki kavramlar düşünceleri karşılaştırırken size yol gösterecektir.

• Patristik: Kilise babalarının dönemidir; inanç önceliklidir, felsefe inancı destekler.
• Skolastik: Akıl ile inancı uzlaştırmaya çalışan okuldur; Aristoteles etkisi güçlüdür.
• A priori argüman: Deneyden bağımsız, kavramdan hareket eden akıl yürütmedir.
• A posteriori argüman: Gözleme ve deneyime dayanan, evrenden sonuca giden akıl yürütmedir.
• Realizm: Evrensellerin (genel kavramların) gerçek bir varlığı olduğunu savunur.
• Nominalizm: Evrensellerin yalnızca zihindeki adlar olduğunu, gerçekte yalnızca tekil varlıkların bulunduğunu savunur.

Anselmus'un ontolojik argümanı: Tanrı, kendisinden büyüğü düşünülemeyen varlıktır; zihinde varsa gerçekte de var olmalıdır.

Sınav ipucu: Sorularda genellikle bir düşünürün görüşü verilir ve dönemi ya da akımı sorulur. 'İnan ki anlayasın' Augustinus'a, 'inanıyorum ki anlayayım' ise Anselmus'a aittir. 'Akıl ve inanç uyumlu' vurgusu Aquinas, Farabi ve İbn Rüşd'te öne çıkar.

• Augustinus: İnanç akıldan önce gelir. Kötülük bağımsız bir varlık değil, iyiliğin eksikliğidir. Zamanı insan zihninde bir uzanım olarak ele alır.
• Anselmus: Tanrı'nın varlığını kavramdan çıkaran ontolojik argümanı savunur; bu nedenle a priori bir kanıttır.
• Thomas Aquinas: Akıl ve inanç çelişmez, birbirini tamamlar. Tanrı'nın varlığı için beş yol sunar; bunlar evrendeki olgulara dayandığı için a posteriori kanıtlardır.
• Ockham: Nominalizmin önemli savunucusudur. Gereksiz varsayımlardan kaçınmayı öğütleyen 'Ockham'ın usturası' ilkesiyle bilinir.
• Kindî: İlk büyük Arap filozoftur. Felsefe ile dinin aynı gerçeğe ulaştığını savunur.
• Farabi: 'İkinci Öğretmen' olarak anılır. Erdemli şehir fikriyle siyaset felsefesine katkı yapar; akıl ile vahyin uyumunu savunur.
• İbn Sina: Ruhun bedenden bağımsız bir töz olduğunu 'uçan adam' düşüncesiyle açıklar. Varlığı zorunlu ve mümkün varlık olarak ayırır.
• Gazali: Filozofların tutarsızlıklarını 'Tehafüt'ül-Felasife' adlı eserinde eleştirir. Nedensellikte zorunlu bağı reddedip Tanrı'nın iradesini vurgular.
• İbn Rüşd: Aristoteles yorumlarıyla tanınır. 'Tehafüt'üt-Tehafüt' ile Gazali'ye cevap verir; akıl ve vahiy çelişmez.