15. ve 17. Yüzyıl Felsefesi: Örnek Düşünceler ve Argümanlar Notu

Konu Özeti

15. ve 17. yüzyıl felsefesi, ortaçağın dinsel otoritesinden uzaklaşarak insanı, doğayı ve aklı merkeze alan bir dönemdir. Rönesans ve Bilimsel Devrim ile gözlem, deney ve matematik felsefenin de vazgeçilmez araçları haline gelmiştir. Bu dönemde bilginin kaynağı sorusu ana tartışma konusu olmuş; rasyonalizm akla, empirizm deneyime öncelik vermiştir. Bu notta bu düşünürlerin görüşlerini ve argümanlarını felsefi açıdan değerlendirmeyi öğreneceksiniz.

Temel Kavramlar

• Hümanizm: İnsanı değerli gören, insanın yeteneğini ve özgürlüğünü öne çıkaran anlayış.
• Bilimsel Devrim: Kopernik, Galileo ve Kepler ile doğanın matematiksel ve deneysel biçimde incelenmesi.
• Rasyonalizm: Bilginin kaynağının akıl olduğunu savunur; doğuştan fikirler ve matematiksel kesinlik idealdir.
• Empirizm: Bilginin kaynağının deneyim olduğunu savunur; zihin doğuştan boş bir levha gibidir.
• Tümdengelim: Genel bir önermeden özel bir sonuca giden akıl yürütme yöntemidir.
• Tümevarım: Özel gözlemlerden genel bir yargıya ulaşan yöntemdir; Bacon bu yöntemi savunmuştur.

Tümdengelim: Tüm insanlar ölümlüdür · Sokrates insandır → Sokrates ölümlüdür

Başlıca düşünürler ve temel görüşleri:

• Bacon: Empirizmin öncüsüdür; bilgi gözlem ve deneye dayanmalıdır. Yanılgı kaynaklarını idoller (put) olarak sınıflandırmıştır. Eseri: Novum Organum.
• Descartes: Yöntemli şüpheyle kesin bilgiyi arar. Düşünen özne, Cogito ile kesin bir temel bulur ve madde ile zihni ayıran düalizmi savunur.
• Spinoza: Tek töz vardır; Tanrı ya da doğa olarak tanımlanır (monizm). Her şey zorunlu bir düzene bağlıdır.
• Leibniz: Evren, bölünemez ruhsal birimler olan monadlardan oluşur.
• Locke: Zihin boş bir levhadır (tabula rasa); bütün fikirler duyum ve iç deneyim yoluyla oluşur. Siyasette yaşam, özgürlük ve mülkiyeti doğal haklar sayar.
• Berkeley: 'Var olmak algılanmaktır' der; maddenin algıdan bağımsız varlığını reddeder (öznel idealizm).
• Hume: Nedensellik zorunlu bir bağ değil, alışkanlıkla kurulan bir beklentidir. Bu nedenle kesin bilgi konusunda şüpheci bir tutum sergiler.
• Hobbes: Doğa durumunda herkesin herkesle savaşı vardır. Güvenlik için bireyler haklarını güçlü bir egemene devreder. Eseri: Leviathan.
• Machiavelli: Siyaseti ahlak ve dinden ayırarak gerçekçi biçimde ele almıştır. Eseri: Prens.
• Thomas More: İdeal toplumu anlattığı Utopia adlı eseriyle tanınır.