18. ve 19. Yüzyıl Felsefesi: Filozoflar ve Görüşleri

Konu Özeti

18. yüzyıl Aydınlanma çağıdır; akıl, özgürlük, bilgi ve ilerleme inancı öne çıkar. 19. yüzyılda ise akıl; tarih, toplum, bilim ve insan varoluşu bağlamında yeniden sorgulanır. Bu konunun amacı, filozofları görüşleriyle eşleştirebilmek ve metinlerden kavram çıkarabilmektir. Sınavda çoğunlukla bir metin verilir ve bu metnin hangi filozofa, kavrama ya da yaklaşıma ait olduğu sorulur.

Temel Kavramlar

• Aydınlanma: Aklı bilgi ve ahlakın ölçütü sayan, kilise otoritesine ve dogmaya karşı çıkan düşünce hareketidir.
• Deneycilik (empirizm): Bilginin duyumlardan ve izlenimlerden geldiğini savunan yaklaşımdır; Hume bu görüşün temsilcisidir.
• Eleştirel felsefe: Kant'ın, bilginin koşullarını ve sınırlarını akıl eleştirisi yoluyla inceleyen yaklaşımıdır.
• Fenomen ve numen: Fenomen, duyularla bilinen görünüş dünyasıdır; numen (kendinde şey) akılla bilinemeyen özdür.
• Kategorik imperatif: Koşulsuz buyruktur; ahlaki ilke her koşulda evrensel yasa olabilmelidir.
• Diyalektik: Tez, antitez ve sentez yoluyla düşüncenin ve tarihin ilerlemesini açıklayan yöntemdir (Hegel).
• Tarihsel materyalizm: Ekonomik altyapının düşünce, hukuk ve dini üst yapıyı belirlediği görüşüdür (Marx).
• Pozitivizm: Bilginin olgulara ve bilimsel yönteme dayanması gerektiğini savunan görüştür (Comte).
• Faydacılık: En çok kişiye en çok mutluluğu sağlayan eylemin doğru olduğunu savunan görüştür (Bentham, Mill).

Bilgi = Duyular (deney) + Akıl kategorileri

Hatırla: Kant, Hume'un şüpheciliğinden uyanarak hem deneyciliği hem rasyonalizmi bir sentezle aşmaya çalışmıştır.