18. ve 19. Yüzyıl Felsefesinin Karakteristik Özellikleri

Konu Özeti

18. yüzyıl, akıl ve bilimin rehberliğine güvenilen Aydınlanma Çağı'dır. Bu dönemde dogmatik düşünce, batıl inanç ve mutlak otorite eleştirilmiş; bireyin aklıyla yönetebileceği ve ilerlemeyle özgürleşebileceği savunulmuştur. 19. yüzyıl ise Aydınlanma'nın akılcı ve evrenselci anlayışına yönelik eleştirilerle, tarih bilincinin güçlenmesiyle ve bilimsel ile sanayi devrimi etkileriyle şekillenmiştir. Bu iki yüzyılın farkını kavramak, felsefi akımları doğru döneme yerleştirmenizi sağlar.

Temel Kavramlar

18. yüzyılın temel değerleri akıl, ilerleme, özgürlük, eşitlik ve hoşgörüdür. Kant'a göre Aydınlanma, insanın kendi suçu olan ergin olmama durumundan kurtulmasıdır. Bu yüzden 'Kendi aklını kullanma cesaretini göster!' ilkesi bu çağın özeti sayılır.

• Aydınlanma: Akla ve bilime dayanarak otoriteyi sorgulayan düşünce hareketi (18. yüzyıl).
• Rasyonalizm ve empirizm: Bilginin kaynağının akıl mı deneyim mi olduğu tartışılmıştır; Kant bu ikisini eleştirellikle uzlaştırmaya çalışmıştır.
• Kritisizm (eleştiricilik): Aklın sınırlarını ve bilginin koşullarını inceleyen Kant felsefesi.
• Pozitivizm (Comte): Bilgi yalnızca olgulara ve bilimsel yönteme dayanır; metafizik anlamsız görülür (19. yüzyıl).
• Tarih bilinci: Toplumsal ve bireysel olayların tarihsel süreç içinde anlaşılması (19. yüzyıl).
• Faydacılık (Bentham, Mill): Eylemin değeri sağladığı fayda ve mutlulukla ölçülür (19. yüzyıl).

Kant (sadeleştirilmiş): Bilgi = Duyusal veri + Zihnin a priori formları; deneyimsiz kavram boş, kavramsız deneyim körtür.