20. Yüzyıl Felsefesi: Akımlar, Filozoflar ve Metin Analizi

Konu Özeti

20. yüzyıl felsefesi, bilimdeki gelişmelerin, dünya savaşlarının ve toplumsal değişimlerin etkisiyle birçok akıma ayrılmıştır. Bu dönemde dil, bilgi, birey, varoluş, bilim ve toplum başlıca sorunlardır. Akımlar tek bir doğru yerine farklı bakış açıları sunar. Sınavda amaç, metindeki görüşü doğru akım ve filozofla eşleştirebilmektir.

Temel Kavramlar

• Fenomenoloji: Felsefe şeylerin kendisine dönmelidir. Bilinç her zaman bir şeye yönelir (yönelimsellik) ve epokhe ile önyargılar askıya alınır.
• Varoluşçuluk: Varoluş özden önce gelir. İnsan özgürdür ve seçimlerinden sorumludur.
• Analitik felsefe ve mantıkçı pozitivizm: Felsefenin işi dil ve kavramları çözümlemektir. Doğrulanamayan önermeler anlamsız sayılır.
• Eleştirel kuram (Frankfurt Okulu): Modern toplumdaki tahakküm, tüketim ve araçsal akıl eleştirilir.
• Bilim felsefesi: Bilimin yöntemi ve gelişimi incelenir. Popper yanlışlanabilirliği, Kuhn paradigmaları öne çıkarır.
• Hermeneutik: Anlama ve yorumlama süreci incelenir (Gadamer).
• Postmodernizm ve yapısöküm: Evrensel doğruluk iddiaları, iktidar ve söylem ilişkisi sorgulanır.

• Husserl: Bilinç bir şeyin bilincidir. Yöntem, olguları önyargısız betimlemektir.
• Sartre: Varoluş özden önce gelir. İnsan özgür olmaya mahkûmdur.
• Heidegger: İnsan varlığı 'Dasein' olarak ele alınır. Dünyada olmak ve ölümlülük temel temalardır.
• Camus: Absürt, insanın anlam arayışı ile dünyanın sessizliği arasındaki çatışmadır. Çözüm olarak isyan önerilir.
• Wittgenstein: Felsefi sorunların çoğu dilin yanlış kullanımından doğar.
• Russell: Mantıksal çözümleme yöntemini kullanır ve felsefeyi bilimle ilişkilendirir.
• Popper: Bilimsel kuramın ölçütü yanlışlanabilirliktir. Doğrulama değil, yanlışlama esastır.
• Kuhn: Bilim, paradigmalar ve bilimsel devrimlerle ilerler.
• Feyerabend: Tek bir bilimsel yöntem yoktur; 'her şey olabilir' der.
• Foucault: Bilgi ve iktidar iç içedir. Toplumsal kurumlar bireyi denetler.
• Habermas: İletişimsel akıl ve ortak anlaşma vurgulanır.
• Hans Jonas: Teknolojik gücün artması yeni bir sorumluluk etiği gerektirir.
• Hannah Arendt: Totalitarizmi ve kötülüğün sıradanlığını inceler.

Önemli: Varoluşçuluk ile analitik felsefeyi, bilim felsefesi ile eleştirel kuramı birbirine karıştırmayın. Her biri farklı sorulara cevap verir.