kleveroTYT Felsefe
20. ve 21. Yüzyıl Felsefecileri ve Coğrafyaları: Konu Notu
Klevi Felsefe ve Değerler Köşesi · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
11.5.5Harita üzerinde 20 ve 21. yüzyıl felsefecilerinin isimlerini ve yaşadıkları coğrafyayı gösterir.
Konu Özeti
20. yüzyıl felsefesi tek bir merkezde değil, Avrupa'nın ve Amerika'nın birçok ülkesinde gelişmiştir. Bu konuda filozofun ismini, yaşadığı ülkeyi ve bağlı olduğu akımı birlikte öğrenmek gerekir. Sınavlarda genellikle bu üçlünün eşleştirilmesi istenir. Haritada ülkeleri hatırlamak bu eşleştirmeyi kolaylaştırır.
Temel Kavramlar
- Fenomenoloji: Olguyu önyargısız inceleyerek bilinç yapısını anlamaya çalışan akımdır. Temsilcisi Husserl'dir.
- Varoluşçuluk: İnsanın özgürlüğünü ve sorumluluğunu merkeze alan akımdır. Sartre, Camus ve Beauvoir bu akımdandır.
- Mantıkçı pozitivizm: Bilginin ancak doğrulanabilir önermelerle sağlanabileceğini savunur. Viyana Çevresi ile özdeşleşmiştir.
- Analitik felsefe: Dilin ve mantığın açıklığını felsefenin temel işi sayar. İngiltere'de gelişmiştir.
- Pragmatizm: Bir düşüncenin doğruluğunu pratik sonuçlarıyla ölçer. ABD'de gelişmiştir.
- Frankfurt Okulu: Toplumu eleştirel kuramla inceleyen Alman düşünce ekolüdür.
- Postyapısalcılık: Anlam ve iktidar ilişkilerini sorgulayan, yapısalcılığı eleştiren akımdır.
İpucu: Filozofu tanırken önce akımını, sonra ülkesini hatırla. Bu sıra eşleştirme sorularında hata yapmanı önler.
Avrupa Kıtası: Almanya ve Avusturya
| Filozof | Coğrafya | Akım / Katkı |
|---|---|---|
| Edmund Husserl | Almanya (Moravya doğumlu) | Fenomenoloji |
| Martin Heidegger | Almanya | Varlık sorunu, varoluş felsefesi |
| Karl Jaspers | Almanya | Varoluş felsefesi |
| Max Horkheimer, Theodor Adorno | Almanya | Frankfurt Okulu, eleştirel kuram |
| Jürgen Habermas | Almanya | İletişimsel eylem kuramı |
| Hans-Georg Gadamer | Almanya | Hermeneutik |
| Ludwig Wittgenstein | Avusturya (İngiltere'de çalıştı) | Dil felsefesi |
| Moritz Schlick, Rudolf Carnap | Almanya doğumlu, Viyana'da çalıştı (Viyana Çevresi) | Mantıkçı pozitivizm |
| Karl Popper | Avusturya (sonra İngiltere) | Yanlışlanabilirlik |
Sık yapılan hata: Wittgenstein ve Popper'ı yalnızca İngiltere ile eşleştirmek. Her ikisi de Avusturya kökenlidir, sonradan İngiltere'ye yerleşmiştir.
Fransa, İngiltere ve ABD
| Filozof | Coğrafya | Akım / Katkı |
|---|---|---|
| Henri Bergson | Fransa | Sezgicilik, yaratıcı süre |
| Jean-Paul Sartre | Fransa | Varoluşçuluk |
| Simone de Beauvoir | Fransa | Varoluşçuluk, feminist felsefe |
| Albert Camus | Fransa (Cezayir doğumlu) | Absürd felsefesi |
| Maurice Merleau-Ponty | Fransa | Fenomenoloji |
| Michel Foucault | Fransa | İktidar, söylem, bilgi ilişkisi |
| Jacques Derrida | Fransa (Cezayir doğumlu) | Yapıbozum |
| Bertrand Russell | İngiltere | Analitik felsefe, mantık |
| G. E. Moore | İngiltere | Analitik felsefe |
| John Dewey | ABD | Pragmatizm |
| William James | ABD | Pragmatizm |
| Thomas Kuhn | ABD | Bilimsel devrimler, paradigma |
| John Rawls | ABD | Adalet kuramı |
Ezber kolaylığı: Varoluşçular (Sartre, Camus, Beauvoir) Fransa. Pragmatistler (James, Dewey) ABD. Analitik gelenek İngiltere. Fenomenoloji ve Frankfurt Okulu Almanya. Mantıkçı pozitivizm Viyana (Avusturya).
Türkiye ve Diğer Coğrafyalar
- Türkiye'de felsefe: Hilmi Ziya Ülken, Takiyettin Mengüşoğlu, Macit Gökberk, Nermi Uygur ve Ioanna Kuçuradi 20. yüzyıl Türk felsefesinde öne çıkar.
- Ioanna Kuçuradi insan hakları ve değer felsefesi alanında çalışmıştır.
- Edward Said (Filistin kökenli, ABD'de çalıştı) ve Hannah Arendt (Almanya doğumlu, ABD'de çalıştı) göç eden düşünürlere örnektir.
- Birçok Alman ve Avusturyalı düşünür, 1930'lardaki siyasi gelişmeler nedeniyle ABD veya İngiltere'ye göç etmiştir.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları