MS 2.–15. Yüzyıl Felsefesi: Karakteristik Özellikler

Konu Özeti

MS 2.–15. yüzyıl felsefesi, Hristiyan ve İslam düşüncesinin etkisiyle şekillenen bir dönemdir. Bu dönemde felsefe, çoğunlukla dinî öğretileri açıklamak, savunmak ve temellendirmek için kullanılmıştır. Dönemin merkezindeki sorun akıl ile iman (vahiy) arasındaki ilişkidir. Bu nedenle dönemi anlamak için felsefenin din ile birlikte nasıl geliştiğini kavramak gerekir.

Temel Kavramlar

• Ak\u0131l-iman ili\u015Fkisi: Ak\u0131l\u0131n iman\u0131 nas\u0131l destekledi\u011Fi ya da s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011F\u0131 temel tart\u0131\u015Fma konusudur.
• Patristik: MS 2.–8. y\u00FCzy\u0131llar aras\u0131; Hristiyan inanc\u0131n\u0131n felsefi savunmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015Ft\u0131r.
• Skolastik: MS 9.–15. y\u00FCzy\u0131llar aras\u0131; okullarda ve \u00FCniversitelerde yap\u0131lan sistemli felsefedir.
• Ter\u00E7ime ve \u015Ferh: Antik eserlerin Arap\u00E7aya ve Latinceye \u00E7evrilmesi ve yorumlanmas\u0131d\u0131r.
• Tümeller tartışması: Genel kavramların (tümel) gerçek varlığı üzerine skolastik dönemde yapılan tartışmadır.

Dönemin iki kolu vardır: Orta Çağ Hristiyan (Skolastik) felsefesi ve İslam felsefesi. İkisinde de ortak soru akıl ile inancın nasıl uzlaştığıdır.

Hristiyan Felsefesi: Patristik ve Skolastik

• Augustinus: 'İnanıyorum ki anlayabileyim' anlayışıyla imanı önceliklendirir.
• Anselmus: Tanrı'nın varlığı için ontolojik kanıt geliştirir.
• Thomas Aquinas: Aristoteles felsefesini Hristiyan öğretiyle uzlaştırır; akıl ile iman çelişmez, birbirini tamamlar.
• Skolastik dönemde evrenseller (tümeller) tartışması öne çıkar.

İslam Felsefesi

İslam felsefesi, Kur'an ve İslam inancı çerçevesinde; Yunan, İran ve Hint kaynaklarından beslenerek gelişmiştir. Beytülhikme gibi çeviri merkezleri felsefenin doğmasında etkili olmuştur. Bu dönemde akıl-vahiy (felsefe-din) uyumu temel sorundur.

• İslam felsefesi çeviriler yoluyla Batı'ya ulaşmış; Skolastik düşünceyi ve Rönesans'ı etkilemiştir.
• Mantık, tıp, matematik ve astronomi ile felsefe iç içedir.
• Aklın yanında bilginin kaynağı olarak vahiy ve sezgi de tartışılır.

Sık yapılan hata: Skolastik felsefe 'Platon etkili', Patristik felsefe 'Aristoteles etkili' diye karıştırılır. Doğrusu: Patristik → Platon etkisi (Augustinus); Skolastik → Aristoteles etkisi (Aquinas).