I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti: Konu Notu

Konu Özeti

20. yüzyılın başında Avrupa'da bloklaşma ve gerginlik arttı; 1914'te başlayan I. Dünya Savaşı'na Osmanlı Devleti de katıldı. Osmanlı, Trablusgarp ve Balkan Savaşları'ndan toprak kaybı ve yıpranmayla çıkmıştı. Savaşa giriş sürecinde ittifak arayışı ve devleti kurtarma umudu belirleyici oldu. Bu notta savaşa giriş, cepheler ve Mondros Ateşkes Antlaşması'na kadar olan sonuçlar ele alınır.

Temel Kavramlar

Savaşın kökleri: İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya) ile İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan) arasında bloklaşma yaşandı. Çıkış nedeni 28 Haziran 1914'te Saraybosna'da Avusturya veliahdı Ferdinand'ın bir Sırp milliyetçi tarafından öldürülmesidir.

• Osmanlı'nın durumu: Trablusgarp (1911-1912) ve Balkan Savaşları (1912-1913) sonrası toprak kaybı ve ekonomik yıpranma yaşandı.
• Yönetim: İttihat ve Terakki Cemiyeti etkiliydi; Enver, Talat ve Cemal Paşalar belirleyiciydi.
• Siyasi çıkmaz: İngiltere ve Fransa'nın ittifak önerilerini reddetmesi sonrası Almanya'ya yönelindi.
• Gizli ittifak: 2 Ağustos 1914'te Almanya ile imzalandı.
• Silahlı tarafsızlık: Boğazlar kapatıldı, kapitülasyonlar tek taraflı kaldırıldı (1914).

Savaşa giriş: 2 Ağustos 1914 ittifak → Ekim 1914 Karadeniz baskını → 30 Ekim 1918 Mondros

Osmanlı'nın başlıca cepheleri ve sonuçları şöyledir:

• Kafkas Cephesi: Sarıkamış Harekâtı (1914-1915) aşırı soğuk ve hazırlıksızlık nedeniyle büyük kayıpla sonuçlandı; Doğu Anadolu bir süre işgal edildi.
• Süveyş Kanalı: Cemal Paşa komutasında İngiltere'ye karşı yapılan Kanal harekâtı başarısız oldu.
• Irak Cephesi: Kut'ül Amare'de İngiliz birlikleri esir alındı (1916); Bağdat 1917'de kaybedildi.
• Çanakkale Cephesi: İtilaf Devletleri Boğazları geçip İstanbul'u alarak Rusya'ya yardım ulaştırmayı planladı.
• Filistin-Suriye ve Hicaz-Yemen: İngilizlerin Arap isyanını desteklemesiyle Kudüs (1917) ve Suriye kaybedildi.