TYT Kimya: Gazlar (Konu Notu)

Konu Özeti

Gazlar, belirli bir şekli ve hacmi olmayan, bulunduğu kabın tamamını dolduran maddelerdir. Taneciklerinin arası çok boş olduğu için kolayca sıkıştırılır, genleşir ve birbiriyle her oranda karışır. Bu konuda gazın basıncı, sıcaklığı, hacmi ve miktarı birimleriyle ifade edilir. Ayrıca saf maddelerin hâl değişim grafikleri yorumlanır.

Temel Kavramlar

• Gaz taneciklerinin arasındaki boşluk çok fazladır; tanecikler çok hızlı ve düzensiz hareket eder.
• Gazların belirli bir şekli ve hacmi yoktur; bulundukları kabın şeklini alır ve kabın tamamını doldururlar.
• Gazlar sıkıştırılabilir ve genleşebilir; sıvı ve katılara göre çok daha kolay sıkışır.
• Gazlar birbiriyle her oranda karışarak homojen karışım oluşturur.
• Gaz tanecikleri arasındaki çekim kuvveti çok zayıftır.
• Gazlar kabın çeperlerine her yönde basınç uygular; bu basınç taneciklerin çeperlere çarpmasından kaynaklanır.
• Gazların yoğunluğu katı ve sıvılara göre çok küçüktür; gazlar akışkandır.
• Sıcaklık arttıkça taneciklerin ortalama kinetik enerjisi artar ve hareket hızlanır.

Dikkat: Gaz taneciklerinin kendisi genleşmez. Sıcaklık arttığında taneciklerin arasındaki uzaklık artar, tanecik boyutu değişmez.

Temel Kavramlar: Ölçülebilir Özellikler

Bir gazı tanımlamak için dört nicelik kullanılır: basınç (P), sıcaklık (T), hacim (V) ve miktar (n, mol). Bu niceliklerin birimlerini bilmek, hesap yaparken en sık yapılan hataları önler.

T(K) = t(°C) + 273

1 atm = 76 cmHg = 760 mmHg

n = m / MA

• Basınç, birim yüzeye dik olarak uygulanan kuvvettir.
• Kapalı kaptaki gazın basıncı manometre ile, açık hava basıncı barometre ile ölçülür.
• Deniz seviyesinde açık hava basıncı 1 atm (76 cmHg) değerindedir; yükseldikçe azalır.
• Gaz sıcaklığı kelvin cinsinden alındığında, taneciklerin ortalama kinetik enerjisiyle doğru orantılıdır.
• Gazın hacmi, bulunduğu kabın hacmine eşittir.

Temel Kavramlar: Saf Maddelerin Hâl Değişim Grafikleri

Hâl değişim grafiği, saf maddeye sabit ısı verilirken sıcaklığın zamanla değişimini gösterir. Eğik bölgelerde tek hâl bulunur ve sıcaklık artar. Yatay bölgelerde hâl değişimi olur ve sıcaklık sabit kalır.

• Saf maddelerin erime ve kaynama noktaları sabittir; bu yüzden grafikte yatay bölgeler görülür. Karışımlarda hâl değişimi sırasında sıcaklık sabit kalmaz.
• Yatay kısmın uzunluğu, hâl değişimi için gereken ısıyla ilgilidir.
• Aynı maddede dış basınç artarsa kaynama noktası yükselir, azalırsa düşer.
• Saf maddenin erime ve donma noktası aynıdır; kaynama ve yoğuşma noktası da aynıdır.
• Soğutma grafiği ters yönlüdür: gaz → sıvı (yoğuşma) → katı (donma).

Çözümlü yorum: Grafikte iki yatay bölge görülüyorsa madde katıdan başlayıp gaza geçmiştir. Birinci yatay bölge erime, ikincisi kaynamadır.