kleveroTYT Türkçe
TYT Türkçe: Noktalama İşaretleri ve Büyük Harf Kullanımı
Klevi Türkçe Masası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
T.5.4.5Büyük harfleri ve noktalama işaretlerini uygun yerlerde kullanır.T.8.3.1Noktalama işaretlerine dikkat ederek sesli ve sessiz okur.
Konu Özeti
Noktalama işaretleri yazıda anlamı ve vurguyu belirler; okurken duraklamayı ve ses tonunu yönlendirir. TYT'de genellikle bir cümlede işaretin yanlış ya da gereksiz kullanıldığı yeri bulma biçiminde sorulur. Büyük harf kuralları da bu kazanımla birlikte işlenir. Bu notta her işaretin görevini ve sık karıştırılan yerleri adım adım göreceksin.
Temel Kavramlar
Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler
- Cümlenin ilk sözcüğü büyük harfle başlar.
- Özel adlar büyük yazılır: kişi, ülke, şehir, dağ, deniz, yıldız, gezegen adları (Ayşe, Türkiye, Ankara, Ağrı Dağı, Marmara Denizi, Mars).
- Kurum, kuruluş ve belgelerin özel adları büyük yazılır (Milli Eğitim Bakanlığı, Türk Dil Kurumu).
- Kitap, gazete ve dergi adları büyük harfle başlar (Çalıkuşu, Sinekli Bakkal).
- Saygı ve unvan bildiren sözler özel ad olarak kullanıldığında büyük yazılır (Atatürk, Sayın Başkan).
- Tırnak içindeki konuşma cümlesi büyük harfle başlar; iki nokta sonrası cümle gibi gelen alıntı da büyük harfle başlayabilir.
Sık yapılan hata: Yön adları yön bildiriyorsa küçük yazılır (güneye gittik); bölge adı olarak kullanılıyorsa büyük yazılır (Güneydoğu Anadolu). Özel adlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır ve küçük yazılır: Ankara'ya, Ayşe'nin.
Noktalama İşaretleri ve Kullanım Yerleri
| İşaret | Başlıca kullanım yerleri |
|---|---|
| Nokta (.) | Cümle sonunda; kısaltmalarda (Dr., Prof.); sıra bildiren sayılardan sonra (1. sınıf); tarihlerde (12.05.2020) |
| Virgül (,) | Eş görevli sözcükleri ayırır; sıralı cümleleri ayırır; hitap sözlerinden sonra gelir; ara söz ve ara cümleleri ayırır; ama, fakat, ancak gibi bağlaçlardan önce gelir |
| Noktalı virgül (;) | Virgülle ayrılmış öğeler içeren sıralı cümleleri ayırır; birbiriyle ilişkili iki bağımsız cümleyi ayırır |
| İki nokta (:) | Açıklama ve örnek vermeden önce; konuşmayı başlatmadan önce (Ali şöyle dedi: ...) |
| Üç nokta (...) | Yarım bırakılan cümlelerde; düşünceyi okuyucuya bırakmak için |
| Soru işareti (?) | Soru cümlelerinin sonunda; kesin olmayan tarih ve sayıdan sonra (Yunus Emre (1240?-1320?)) |
| Ünlem (!) | Sevinç, korku, şaşkınlık, seslenme bildiren sözlerden sonra; alay ve ironi için parantez içinde |
| Kısa çizgi (-) | Satır sonunda bölünen sözcüklerde; Ankara-İstanbul yolu gibi 'ile' anlamında kullanılır |
| Uzun çizgi (—) | Diyalog başlatmada; ara söz ve cümleleri ayırmada |
| Tırnak işareti (“ ”) | Başkasından alınan sözleri ve özellikle vurgulanan sözcükleri belirtir |
| Yay ayraç ( ) | Cümlede açıklayıcı bilgi vermek için; yönergelerde numaralandırma için |
| Kesme işareti (') | Özel adlara gelen ekleri ayırır (Ankara'ya); sayılara gelen ekleri ayırır (1990'lı); kısaltmalara gelen ekleri kısaltmanın okunuşuna göre ayırır |
Sık yapılan hata: Özne ile yüklem arasına virgül konmaz. Özne uzunsa ve anlam karışıklığı varsa virgül kullanılabilir. 'de/da' bağlacı önündeki sözcükten ayrı yazılır; virgülle karıştırılmamalıdır.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları