klevero11. Sınıf Biyoloji
Tepki Mekanizmaları: Tropizma, Nasti, Sinir, Kas ve Bağışıklık (11. Sınıf)
Klevi Fen Laboratuvarı · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
BİY.11.1.1Farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları ile ilgili tümevarımsal akıl…BİY.11.1.2Bitkisel hormonların etkileri hakkında akıl yürütebilmeBİY.11.1.3Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını sınıflandırabilmeBİY.11.1.4Bitkilerde yönelme hareketlerini gözlemleyebileceği deney yapabilmeBİY.11.1.5Duyu reseptörlerini ve duyu reseptörlerinin bulunduğu duyu organlarını sınıflandırabilmeBİY.11.1.6Hayvanlardaki sinir sistemi farklılıkları ile ilgili analojik akıl yürütebilmeBİY.11.1.7İnsanda sinir sistemi yapısını çözümleyebilmeBİY.11.1.8Refleks olayını yorumlayabilme
Konu Özeti
Canlılar iç ve dış ortamdaki değişimleri (uyaranı) algılar ve bunlara tepki verir. Bitkiler tepkilerini hormonlar ve büyüme farklarıyla yavaş yavaş gösterirken hayvanlar sinir ve endokrin sistemle hızlı hareket eder. Bu ünitede bitki tepkilerini, insanın sinir ve kas sistemini ve bağışıklık tepkilerini birlikte inceleyeceğiz. Amaç farklı canlıların tepkilerini karşılaştırıp ortak sonuçlara ulaşmaktır.
Temel Kavramlar
Tropizma, büyümeyle bağlantılı ve uyaranın yönüne bağlı yönelme hareketidir. Uyarana doğru olursa pozitif, uyarandan uzak olursa negatif tropizma denir. Nasti ise uyaranın yönünden bağımsız, genellikle turgor basıncı değişimiyle oluşan geri dönüşlü harekettir.
| Tepki türü | Uyaran | Örnek |
|---|---|---|
| Fototropizma | Işık | Gövde pozitif, kök negatif |
| Geotropizma | Yer çekimi | Kök pozitif, gövde negatif |
| Hidrotropizma | Su | Kök suya doğru büyür |
| Kemotropizma | Kimyasal madde | Polen tüpünün yumurtalığa ilerlemesi |
| Tigmotropizma | Dokunma | Asma sürgünlerinin desteğe sarılması |
| Fotonasti | Işık şiddeti | Çiçeklerin gün ışığıyla açılıp kapanması |
| Termonasti | Sıcaklık | Lale çiçeğinin açılması |
| Tigmonasti | Dokunma ve sarsıntı | Utangaç otu yapraklarının kapanması |
| Sismonasti | Sarsıntı | Böcekçil bitki yapraklarının kapanması |
Bitki hormonları tepkilerin temelindedir. Oksin hücre uzamasını sağlar ve ışıktan uzak tarafta birikir. Giberellin gövde uzamasını ve tohum çimlenmesini uyarır. Sitokinin hücre bölünmesini ve yan tomurcukların gelişmesini destekler. Absisik asit dormansiyi sürdürür ve kuraklıkta stomaları kapatır. Etilen gaz hormondur; meyve olgunlaşmasını ve yaprak dökümünü uyarır.
Temel Kavramlar (devam)
Refleks, bilinçli karar verilmeden gerçekleşen hızlı ve otomatik tepkidir. Refleks yayında uyarı reseptörden başlayıp efektöre ulaşır. Tepkinin merkezi genellikle omurilik ya da omurilik soğanıdır; beyne bilgi gider ama tepki beyin yanıtı beklenmeden verilir.
- Merkezi sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur; çevresel sinir sistemi somatik (istemli) ve otonom (istemsiz) kısımlara ayrılır.
- Sempatik sistem organları hızlandırır (kalp atışı artar, göz bebeği genişler); parasempatik sistem yavaşlatıp dinlendirir.
- Kaslar antagonist çift çalışır: biseps kasılırken triseps gevşer ve kol bükülür.
- Kas kasılmasında kayan filament modeli geçerlidir: aktin, miyozin üzerinde kayar, sarkomer kısalır; A bandı boyu değişmez, I bandı ve H bölgesi kısalır.
- Doğal bağışıklık hızlı ve özgül değildir (deri, mide asidi, fagositoz). Kazanılmış bağışıklık antijene özgüdür ve hafıza oluşturur (B ve T lenfositler).
| Tür | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Aktif doğal | Hastalığı geçirince antikor üretilir | Suçiçeği geçirmek |
| Aktif yapay | Aşı ile antikor ve hafıza hücresi oluşur | Kızamık aşısı |
| Pasif doğal | Hazır antikorun anneden geçmesi | Plasenta, anne sütü |
| Pasif yapay | Hazır antikor içeren serum verilmesi | Yılan zehri serumu |
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları