Soğuk Savaş Döneminde Türk Dış Politikası: Sebep ve Sonuçlar

Konu Özeti

II. Dünya Savaşı sonrasında dünya ABD önderliğindeki Batı Bloku ile SSCB önderliğindeki Doğu Bloku arasında ikiye bölündü. Türkiye, savaş sırasında tarafsızlığını büyük ölçüde korudu ve 1945'te Almanya'ya savaş ilan ederek BM'nin kurucu üyeleri arasına girdi. Boğazlardaki konumu ve SSCB'ye komşuluğu nedeniyle Soğuk Savaş'ın ön cephesinde yer aldı. Bu nedenle dış politikasını Batı ile yakınlaşma ekseninde şekillendirdi.

Temel Kavramlar

• Soğuk Savaş: ABD ve SSCB arasındaki, doğrudan savaşa dönüşmeden süren siyasi, askerî ve ekonomik rekabet dönemi.
• Batı Bloku: ABD önderliğinde, kapitalist ekonomiye ve demokratik yönetime dayanan blok.
• Doğu Bloku: SSCB önderliğinde, komünist yönetim ve planlı ekonomi anlayışına dayanan blok.
• Güvenlik ittifakı: Üyelerin bir saldırı karşısında birbirine askerî destek vermeyi taahhüt ettiği anlaşma (örneğin NATO).
• Garantörlük: Bir devletin, başka bir devletin egemenliğini ve düzenini koruma sorumluluğunu üstlenmesi (örneğin 1960 Kıbrıs Antlaşmaları).
• Ambargo: Bir ülkeye silah veya ticaret kısıtlaması uygulanması.

Batı Bloku'na Yöneliş Sebepleri

• SSCB'nin 1945'te Türk-Sovyet Dostluk Antlaşması'nı yenilemeyeceğini bildirmesi ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin değiştirilmesini istemesi (Boğazlarda üs talebi).
• SSCB'nin Doğu Anadolu'da Kars ve Ardahan üzerinde toprak talebinde bulunması.
• İkinci Dünya Savaşı sonrası ekonomik yetersizlik ve dış yardım ihtiyacı.
• Güvenlik kaygısı ve Batı ile bütünleşme hedefi.

Batı'ya Yaklaşma Sürecindeki Gelişmeler