7. Sınıf Fen: Atom, Element, Bileşik ve Karışımlar

Konu Özeti

Maddeler atomlardan oluşur. Atomlar bir araya gelerek elementleri ve bileşikleri oluşturur. Element ve bileşikler saf maddelerdir; iki ya da daha fazla madde fiziksel olarak bir araya geldiğinde ise karışım oluşur. Bu konuda atomun yapısını, periyodik tablodaki ilk 18 elementi, bileşik formüllerini ve karışımları ayırma yöntemlerini öğreneceksin.

Temel Kavramlar

Atom, maddenin kimliğini taşıyan en küçük yapı taşıdır. Atom çekirdek ve çekirdek çevresindeki elektron bulutundan oluşur. Çekirdekte proton ve nötron, elektronlar ise çekirdeğin çevresinde bulunur.

Atom numarası = proton sayısı

Nötr atomda proton sayısı = elektron sayısı

Atom modelleri, bilim insanlarının yeni deneylerle geliştirdiği fikirlerdir. Bilimsel bilgi yeni kanıtlarla değişebilir; eski model yeni bir deneyi açıklayamadığında yerini yenisine bırakır.

• Democritus: Madde, bölünemeyen taneciklerden oluşur.
• Dalton: Atom, içi dolu ve bölünemeyen küredir.
• Thomson: Atom içinde negatif yüklü elektronlar vardır.
• Rutherford: Atomun merkezinde pozitif yüklü çekirdek vardır.
• Bohr: Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde dolanır.
• Modern model: Elektronlar çekirdek çevresinde bulut şeklinde bulunur.

Bilimsel modeller yanlış oldukları için değil, yeni deney sonuçlarını açıklayamadıkları için değiştirilir.

Temel Kavramlar

Molekül, iki veya daha fazla atomun bir araya gelmesiyle oluşan yapıdır. Molekül modelleri plastilin, boncuk ya da straforla yapılabilir; farklı renk ve boyutlar farklı atomları temsil eder. H₂O modelinde 1 O ve 2 H atomu, CO₂ modelinde 1 C ve 2 O atomu bulunur.

• Aynı cins atomlardan oluşan molekül elementtir (O₂, H₂).
• Farklı atomlardan oluşan molekül bileşiktir (H₂O, CO₂).

Saf maddeler tek tür atom ya da molekülden oluşur. Saf maddeler element ve bileşik olmak üzere ikiye ayrılır.

• Element: Tek cins atomdan oluşur, kimyasal yolla daha basit maddelere ayrılamaz (Fe, O₂, He).
• Bileşik: İki ya da daha fazla elementin belirli oranlarda kimyasal olarak birleşmesiyle oluşur (H₂O, NaCl, CO₂). Kimyasal yolla ayrılabilir.
• Bileşiğin özellikleri, oluşturan elementlerin özelliklerinden farklıdır.

Periyodik tabloda elementler atom numarasına göre soldan sağa dizilir. Yatay sıralara periyot, düşey sütunlara grup denir. Aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir.

• İlk 18 elementte 3 periyot vardır.
• Tabloda 18 grup vardır.
• Metaller tablonun sol ve orta kısmında, ametaller sağ tarafta yer alır; H ametaldir.
• 18. grup soygazlarıdır (He, Ne, Ar); kararlıdırlar ve doğada tek atomlu bulunurlar.

Sodyum 11 atom numaralı, 1. grup ve 3. periyotta yer alan bir alkali metaldir.

Bileşik formülü, bileşiği oluşturan elementlerin sembollerini ve atom sayılarını gösterir. Alt sayı o elementten kaç atom bulunduğunu belirtir; alt sayı 1 ise yazılmaz.

Atom sayısı = formüldeki alt sayıların toplamı (Al₂O₃: 2 + 3 = 5)

Temel Kavramlar

Karışım, birden fazla saf maddenin kimyasal özelliklerini kaybetmeden fiziksel olarak bir araya gelmesidir. Bileşenler istenen oranda karıştırılabilir ve fiziksel yöntemlerle ayrılabilir.

• Homojen karışıma çözelti denir; çözücü ve çözünen içerir.
• Heterojen karışımlar süspansiyon (katı-sıvı, örn. çamurlu su) ve emülsiyon (sıvı-sıvı, örn. zeytinyağı-su) olabilir.

Çözünme hızını sıcaklık, karıştırma ve tanecik boyutu etkiler. Sıcaklık arttıkça çözünme genellikle hızlanır; karıştırmak çözünmeyi hızlandırır. Parçalanan madde daha hızlı çözünür: toz şeker, kesme şekerden hızlı çözünür.

Hipotez örneği: Su sıcaklığı arttıkça şeker daha hızlı çözünür. Bağımsız değişken sıcaklık, bağımlı değişken çözünme süresidir. Su miktarı ve şeker türü sabit tutulur (kontrol değişkenleri).

Karışımlar, bileşenlerinin özelliklerine göre farklı yöntemlerle ayrılır. Mıknatıs, elek, süzme, ayırma hunisi ve buharlaştırma en sık kullanılan yöntemlerdir.