7. Sınıf Fen: Saf Maddeler ve Karışımlar

Konu Özeti

Bu konuda maddenin en küçük yapı taşı olan atomu, atom modellerinin tarihsel gelişimini ve saf maddelerle karışımların farkını öğreneceksin. Saf maddeler element ve bileşik olmak üzere iki gruba ayrılır. Karışımlar ise homojen ve heterojen olarak sınıflandırılır. Periyodik tablodaki ilk 18 elementi tanımak, bileşik formüllerini okumak ve karışımları ayırma yöntemlerini seçmek bu konunun temel becerileridir.

Temel Kavramlar

Atom maddenin yapı taşıdır ve merkezinde çekirdek bulunur. Çekirdekte proton (+) ve nötron (yüksüz) yer alır. Elektronlar (−) çekirdeğin etrafında hareket eder. Atom nötr olduğunda proton sayısı elektron sayısına eşittir.

Atom numarası = proton sayısı = elektron sayısı (nötr atomda)

Kütle numarası = proton sayısı + nötron sayısı

• Democritus: Madde bölünemeyen taneciklerden oluşur (atom).
• Dalton: Atom içi dolu küre biçimindedir.
• Thomson: Atomda eksi yüklü elektronlar vardır.
• Rutherford: Atomun merkezinde artı yüklü çekirdek vardır.
• Bohr: Elektronlar çekirdek etrafında belirli enerji düzeylerinde bulunur.
• Modern model: Elektronlar çekirdek çevresinde bulut biçiminde, bulunma olasılığının yüksek olduğu bölgelerde yer alır.

Nötron yüksüzdür, artı yüklü sanılmamalıdır. Modeller birbirini geliştirerek ilerlemiştir. Eski model yanlış değil, o günün kanıtlarına göre en iyi açıklamadır. Bilimsel bilgi yeni kanıtlarla değişebilir.

Temel Kavramlar

Saf madde tek tür atom ya da molekülden oluşur ve erime, kaynama noktaları sabittir. Element: Tek cins atomdan oluşur (Fe, O₂, He) ve kimyasal yolla daha basit maddelere ayrılamaz. Bileşik: İki veya daha fazla farklı elementin kimyasal olarak birleşmesiyle oluşur (H₂O, CO₂, NaCl) ve kimyasal yolla ayrılır.

Molekül, atomların bir araya gelmesiyle oluşan yapıdır. Aynı atomlardan (O₂, N₂) ya da farklı atomlardan (H₂O, CO₂) oluşabilir. Modelde her atom farklı renkte bir topla temsil edilir. Su modelinde 1 oksijen topuna 2 hidrojen topu bağlanır.

Sodyum atom numarası 11 olan, 3. periyot ve 1. grupta yer alan bir alkali metaldir.

• Periyot: Tablodaki yatay sıralardır (7 periyot). Aynı periyottaki elementlerin katman sayısı aynıdır.
• Grup: Dikey sütunlardır (18 grup). Aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir.
• Elementler atom numarası (proton sayısı) arttıkça sıralanır.
• Soygazlar (He, Ne, Ar) 18. gruptadır.

Bileşik formülü, hangi elementten kaç atom bulunduğunu gösterir. Adlandırmada genellikle önce metal (ya da ilk element), sonra ametal yazılır. Örneğin NaCl sodyum klorür, MgO magnezyum oksit, CaCO₃ kalsiyum karbonat olarak adlandırılır.

Temel Kavramlar

Karışım, birden fazla saf maddenin kendi özelliklerini koruyarak bir araya gelmesidir. Homojen karışımda (çözelti) her yerde aynı özellik görülür: tuzlu su, şekerli su, hava. Heterojen karışımda bileşenler her yerde aynı değildir: çamurlu su, zeytinyağı-su, salata.

Çözünme hızına etki eden faktörler şunlardır: sıcaklık (arttıkça hızlanır), karıştırma (hızlandırır) ve tanecik boyutu (küçük tanecik, geniş yüzey, daha hızlı çözünme). Hipotez örneği: 'Su sıcaklığı arttıkça şeker daha hızlı çözünür.' Deneyde yalnızca bir değişken değiştirilir, diğerleri sabit tutulur.