Cumhuriyet Dönemi Hikâye ve Romanı: Akımlar, Yazarlar, Eserler (AYT)

Konu Özeti

Cumhuriyet dönemi hikâye ve romanı, 1923 sonrasında toplumsal değişimi, Kurtuluş Savaşı’nı, inkılapları ve Anadolu gerçeğini işler. Dönem boyunca Millî Edebiyat, toplumcu gerçekçilik, bireyin iç dünyası ve modernist-postmodern denemeler birbiri ardınca ya da yan yana görülür. AYT’de genellikle bir parça verilir ve parçanın hangi anlayışa ait olduğu ya da yazarın hangi çizgide yer aldığı sorulur. Bu nedenle her akımın konu, dil ve anlatım özelliklerini birlikte bilmek gerekir.

Temel Kavramlar

Akım, belirli bir dönemde benzer dünya görüşü ve sanat anlayışını paylaşan yazarların ortak tutumudur. Bu dönemde dört temel çizgiyi ayırt etmek yeterlidir: Millî Edebiyat, toplumcu gerçekçilik, bireyin iç dünyası ve modernist-postmodern denemeler.

Akım = ortak dünya görüşü + ortak anlatım tercihi

• Millî Edebiyat (1923–1940): Konu Kurtuluş Savaşı, inkılaplar, Anadolu’nun durumu ve eski–yeni çatışmasıdır. Dil sadedir, anlatım gözleme dayalı gerçekçi bir bakışa sahiptir.
• Millî Edebiyat yazarları: Yakup Kadri Karaosmanoğlu (Kiralık Konak, Sodom ve Gomore, Yaban), Halide Edib Adıvar (Ateşten Gömlek, Vurun Kahpeye, Sinekli Bakkal), Reşat Nuri Güntekin (Çalıkuşu, Yaprak Dökümü, Yeşil Gece), Refik Halit Karay (Memleket Hikâyeleri, İstanbul’un Bir Yüzü).
• Toplumcu gerçekçilik (1930 sonrası): Sınıf farkları, yoksulluk, ağa–köylü ilişkisi, işçi sorunları ve toplumsal adaletsizlik ele alınır. Amaç çoğunlukla toplumsal eleştiridir.
• Toplumcu gerçekçi yazarlar: Sabahattin Ali (Kuyucaklı Yusuf, İçimizdeki Şeytan, Kürk Mantolu Madonna), Kemal Tahir (Devlet Ana, Yorgun Savaşçı), Orhan Kemal (Bereketli Topraklar Üzerinde, Murtaza), Yaşar Kemal (İnce Memed, Yer Demir Gök Bakır), Fakir Baykurt (Yılanların Öcü).
• Bireyin iç dünyası: Birey, bunalım, yalnızlık ve kimlik sorunları merkeze alınır. İç monolog ve bilinç akışı gibi teknikler sıkça kullanılır.
• Bireyin iç dünyası yazarları: Peyami Safa (Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih-Harbiye), Ahmet Hamdi Tanpınar (Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü), Sait Faik Abasıyanık (Semaver, Lüzumsuz Adam; olay değil durum hikâyeciliği).