Aristoteles ve Mantığın Tarihçesi

Konu Özeti

Mantık, doğru düşünmenin kurallarını inceleyen bilimdir. Antik Yunan’da bu kuralları ilk kez sistemli bir bilgi alanı olarak ele alan kişi Aristoteles (MÖ 384–322) olmuştur. Ondan önce tartışma ve akıl yürütme vardı; fakat geçerli çıkarımın ölçütleri henüz düzenli biçimde ortaya konmamıştı. Aristoteles’in geliştirdiği bu çerçeve, yüzyıllar boyunca mantığın temelini oluşturmuştur.

Temel Kavramlar

• Kavram: Bir nesnenin ya da düşüncenin genel niteliklerini ifade eden zihinsel birimdir.
• Önerme (yargı): Doğru ya da yanlış olduğu söylenebilen bir cümledir.
• Tasım (kıyas, silogizm): İki önermeden (öncüllerden) zorunlu olarak bir sonucun çıkarıldığı akıl yürütmedir.
• Düşüncenin üç temel ilkesi: özdeşlik, çelişmezlik ve üçüncü halin imkânsızlığı (dışlanmış orta ilkesi).
• Geçerlilik: Sonucun öncüllerden biçim gereği zorunlu olarak çıkmasıdır; öncüllerin doğru olup olmadığından ayrı düşünülür.

Büyük önerme: Bütün A’lar B’dir. · Küçük önerme: Bütün C’ler A’dır. ⇒ Sonuç: Bütün C’ler B’dir.

Aristoteles’in Organon adını verdiği altı eser, mantık yazılarının toplu adıdır. Kategoriler, Yorum Üzerine, Birinci Analitikler, İkinci Analitikler, Topikler ve Sofistik Çürütmeler bu koleksiyonu oluşturur.