Mantık: Kavram ve Terim Konu Notu

Konu Özeti

Mantıkta kavram, nesne, olay ya da durumların ortak özelliklerinin zihinde oluşturduğu genel düşünce birimidir. Terim ise bir bilim, sanat ya da meslek alanına ait kavramı karşılayan ve anlamı o alanda belirlenmiş sözcük ya da sözcük grubudur. Bu konuda kavramın içlem ve kapsamı ile terimin kavramla ilişkisi incelenir. AYT’de bu bilgiler çoğunlukla tanım ve karşılaştırma sorularıyla karşımıza çıkar.

Temel Kavramlar

Kavram, ortak özelliklerin zihinde oluşturduğu genel düşünce birimidir. Tek tek varlıklar duyularla algılanır; kavram ise zihinde oluşan soyut bir tasarımdır. ‘Ağaç’ dediğimizde belirli bir ağacı değil, bütün ağaçlarda ortak olan özellikleri kastederiz.

• Zihinseldir: Gerçek varlığın kendisi değil, zihindeki genel tasarımıdır.
• Geneldir: Aynı özellikleri taşıyan tüm örnekleri kapsar.
• Soyuttur: Tek tek nesnelerin ayrıntılarından sıyrılarak oluşur.
• Dilden bağımsız düşünülebilir: Farklı dillerde farklı sözcüklerle ifade edilse de aynı kavramı karşılar (kitap, book, livre).
• Sözcük kavramın kendisi değildir; kavramın dildeki simgesidir.

İçlem ve Kapsam

İçlem (öz), kavramın taşıdığı ortak özelliklerin tümüdür. Kapsam (yaygınlık), kavramın kapsadığı varlıkların tümüdür. İçlem arttıkça kapsam daralır; içlem azaldıkça kapsam genişler.

İçlem ↑ ⇒ Kapsam ↓ · İçlem ↓ ⇒ Kapsam ↑

Terim Nedir?

Terim, bir bilim, sanat ya da meslek dalına ait kavramı karşılayan ve anlamı o alanda kesin olarak belirlenmiş sözcük ya da sözcük grubudur. Terimler alan içinde tek anlamlıdır ve her zaman aynı kavramı karşılar. Böylece anlam karışıklığı önlenir.

• Belirli bir alana özgüdür (matematik, felsefe, hukuk, tıp vb.).
• Tek anlamlıdır; alan içinde başka bir anlama gelmez.
• Tanımı ve kullanımı o alanın uzmanlarınca belirlenir.
• Bir sözcük ya da sözcük grubundan oluşabilir (ortak bölen, öz çekim).
• Aynı sözcük farklı alanlarda farklı terim anlamı taşıyabilir (kök: dilbilgisi ve matematikte).

Kavram ile Terim Arasındaki İlişki

• Her terim bir kavramı karşılar; ama her kavram terimle ifade edilmeyebilir.
• Kavram terimin anlam içeriğidir; terim ise kavramın alanında belirlenmiş adıdır.
• Terim kavramı kesinleştirir; kavram ise bilimsel düşüncenin temel yapı taşıdır.
• Aynı kavram farklı alanlarda farklı terimlerle anılabilir.