Mantık: Kavram Çeşitleri Konu Notu

Konu Özeti

Kavram, nesne ve olayların ortak özelliklerinin zihnimizdeki genel tasarımıdır. Her kavramın bir adı vardır ve iki yönü incelenir: içlem (kapsam, mefhum) ve genişlem (kaplam, misdak). Bu konuda kavramları genişlemine, varlık türüne ve birbiriyle ilişkisine göre sınıflandırmayı öğreneceksin. AYT'de bu bilgi, soruda verilen kavramları doğru sıralamak ve aralarındaki ilişkiyi belirlemek için kullanılır.

Temel Kavramlar

• İçlem (kapsam, mefhum): Kavramın taşıdığı ortak özelliklerin tümüdür ve kavramın ne olduğunu belirtir.
• Genişlem (kaplam, misdak): Kavramın kapsadığı varlıkların, yani örneklerin tümüdür.
• İçlem ile genişlem ters orantılıdır: içlem artarsa genişlem azalır, içlem azalırsa genişlem artar.

Genişlemine Göre Kavram Çeşitleri

Dikkat: 'Ankara' tikel, 'şehir' tümel kavramdır. 'Türkiye'nin başkenti' ifadesi tek bir varlığı gösterdiği için tikel kavram olarak değerlendirilir.

Varlık Türüne ve Niteliğine Göre

• Somut kavram: Duyu organlarıyla algılanabilen varlıkları karşılar. Örnek: masa, elma, deniz.
• Soyut kavram: Duyu organlarıyla algılanamayan, akılla kavranan varlıkları karşılar. Örnek: adalet, sevgi, erdem.
• Tikel ve tümel ayrımı ile somut ve soyut ayrımı farklı ölçütlerdir; bir kavram her iki sınıfta da yer alabilir.

Cins ve Tür Kavramları

Cins–tür ilişkisi göreceli bir ilişkidir. Bir kavram, kendisinden daha geniş bir kavrama göre tür, kendisinden daha dar bir kavrama göre cins olur.

• Cins: Alt kavramlarını kapsayan, genişlemi daha geniş kavramdır. Örnek: hayvan, kedi için cinstir.
• Tür: Üst kavramın alt grubu olan, genişlemi daha dar kavramdır. Örnek: kedi, hayvan için türdür.
• En yakın cins: Bir kavramın hemen üstündeki cinstir. Kedi için en yakın cins memelidir.
• En yüksek cins: Üstünde başka cins bulunmayan kavramdır. Örnek: varlık.
• En alt tür: Altında başka tür bulunmayan kavramdır. Tikel bireyler bu türün örnekleridir.

Varlık › Canlı › Hayvan › Memeli › Kedi (soldan sağa içlem artar, genişlem azalır)

Kavramlar Arası İlişkiler