Sosyal Bilişi ve Sosyal Etki Türleri

Konu Özeti

Sosyal biliş, bireyin kendisi ve başkaları hakkındaki bilgileri nasıl algıladığını, yorumladığını, hatırladığını ve davranışlarına nasıl yansıttığını inceler. Sosyal psikoloji, bireyin davranışlarının diğer insanların gerçek, hayali ya da ima edilen varlığından nasıl etkilendiğini araştırır. Bu konuda hem yargı hatalarını hem de bireyin grup içinde düşünce ve davranışlarının nasıl değiştiğini öğreneceksiniz.

Temel Kavramlar

• Sosyal algı: Başkalarının davranış, ifade ve özelliklerinden onlar hakkında izlenim oluşturma. İlk izlenim sonraki yargıları etkiler.
• Tutum: Bir kişi, nesne veya duruma karşı olumlu ya da olumsuz değerlendirme eğilimi. Bilişsel (düşünce), duygusal (his) ve davranışsal (eylem) bileşenleri vardır.
• Atıf (yükleme): Davranışın nedenini açıklama. İçsel atıf kişiye (yetenek, çaba, kişilik), dışsal atıf duruma (şans, ortam, zorluk) bağlanır.
• Temel atıf hatası: Başkalarının davranışını açıklarken durumsal etkileri hafife alıp kişisel özelliklere fazla ağırlık verme.
• Benlik hizmetinde yanlılık: Başarıyı içsel, başarısızlığı dışsal nedenlere bağlama eğilimi.
• Kalıp yargı (stereotip): Bir grubun üyeleri hakkında genellenmiş, çoğu kez aşırı basitleştirilmiş inançlar. Bilişseldir.
• Önyargı: Bir gruba ya da üyelerine yönelik, yeterli bilgiye dayanmayan, çoğunlukla olumsuz tutum. Duygusal ve tutumsaldır.
• Ayrımcılık: Önyargının davranışa dönüşmesi; bireye grup üyeliği nedeniyle farklı muamele.
• Kendini gerçekleştiren kehanet: Bir beklentinin kişinin davranışını etkileyerek beklentiyi doğru çıkarması.

Ayrım: Stereotip = düşünce (bilişsel), önyargı = tutum ve duygu, ayrımcılık = davranış. Sınavda bu üçü sık karıştırılır.

Temel Kavramlar: Sosyal Etki Türleri

Sosyal etki, bireyin düşünce, tutum ve davranışlarının başkalarının varlığı veya baskısıyla değişmesidir. Bu etkinin başlıca türleri şunlardır.

• Uyum (konformite): Grup baskısıyla davranış ya da düşünceyi gruba benzetme. Asch deneyi bunu gösterir.
• İtaat: Otorite figürünün emrine uyma. Milgram deneyi bunu gösterir.
• Sosyal kolaylaşma: Başkalarının varlığında kolay ya da iyi öğrenilmiş işlerde performansın artması.
• Sosyal engellenme: Başkaları varken zor ya da yeni işlerde performansın düşmesi.
• Sosyal kaytarma: Grup çalışmasında bireysel katkının görünmemesi nedeniyle çabanın azalması.
• Seyirci etkisi: Çok kişi varken yardım etme olasılığının düşmesi, sorumluluğun dağılması.
• Kendini kaybetme: Kalabalıkta kimliğin gizlenmesiyle kişisel sorumluluğun azalması.
• Grup kutuplaşması: Grup tartışmasının başlangıçtaki eğilimi daha aşırı hale getirmesi.
• Grup düşüncesi: Uyum arzusunun eleştirel düşünmeyi bastırması.

• Uyumu artıran etkenler: Grubun oybirliği, grubun büyüklüğü (belli bir noktaya kadar), grubun çekiciliği. Grupta bir muhalif bulunması uyumu azaltır.
• İtaati artıran etkenler: Otoritenin yakınlığı ve meşruiyeti, kurbanın uzaklığı. İtaat, otorite uzaklaşırsa ya da emre karşı çıkan biri bulunursa azalır.