kleveroAYT Kimya
Koligatif Özellikler Konu Notu (AYT Kimya)
Klevi Fen Laboratuvarı · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
11.3.3.1Çözeltilerin koligatif özellikleri ile derişimleri arasında ilişki kurar.
Konu Özeti
Koligatif özellikler, çözeltinin yalnızca çözünen tanecik sayısına bağlı olan ve tanecik cinsinden bağımsız olan özelliklerdir. Uçucu olmayan bir madde çözündüğünde buhar basıncı düşer, kaynama noktası yükselir, donma noktası alçalır ve osmotik basınç oluşur. Bu konu, derişim ile çözeltinin fiziksel özelliklerini birbirine bağlar. AYT'de hem kavramsal soruların hem de sayısal hesapların sık sorulduğu bir konudur.
Temel Kavramlar
Koligatif özellik, çözeltinin yalnızca çözünen tanecik sayısına (derişimine) bağlı olan özelliğidir. Uçucu olmayan bir madde çözündüğünde çözücünün saf haline göre şu dört özellik değişir:
- Buhar basıncı alçalması
- Kaynama noktası yükselmesi
- Donma noktası alçalması
- Osmotik basınç
Kaynama noktası yükselmesi bağıntısında m molalite (mol çözünen / kg çözücü), i ise çözündüğünde oluşan tanecik sayısını gösteren katsayıdır. Kk, çözücüye özgü sabittir ve su için 0,52 °C·kg/mol alınır.
ΔTk = Kk · m · i
Donma noktası alçalması için de benzer bir bağıntı kullanılır. Su için Kd = 1,86 °C·kg/mol alınır.
ΔTd = Kd · m · i
Buhar basıncı için Raoult yasası kullanılır. X çözücünün mol kesridir ve P° saf çözücünün buhar basıncıdır.
P = P° · X(çözücü)
Tanecik Sayısı ve Van't Hoff Etkisi
İyonlaşan ya da çözünürken ayrışan maddeler, aynı mol sayısında moleküler maddelerden daha fazla tanecik oluşturur. Bu yüzden etkileri daha büyüktür. Etkin tanecik derişimi için çözünenin tanecik sayısı hesaba katılır.
| Madde (0,1 mol/L) | Çözünme denklemi | Yaklaşık tanecik sayısı (i) |
|---|---|---|
| Glikoz (C₆H₁₂O₆) | Moleküler olarak çözünür | 1 |
| NaCl | Na⁺ + Cl⁻ | 2 |
| CaCl₂ | Ca²⁺ + 2Cl⁻ | 3 |
| Al₂(SO₄)₃ | 2Al³⁺ + 3SO₄²⁻ | 5 |
Dikkat: Mol sayıları eşit diye etkilerin eşit olduğunu sanmak yaygın bir hatadır. Karşılaştırmada önce toplam tanecik derişimini bulun: tanecik derişimi = i × molarite (ya da molalite).
Osmotik Basınç
Yarı geçirgen zar yalnızca çözücü molekül geçirir. Çözücü, derişimi düşük ortamdan yüksek ortama doğru geçer. Bu geçişi durdurmak için derişik çözeltiye uygulanması gereken basınç osmotik basınçtır.
π = M · R · T · i
- Aynı sıcaklıkta tanecik derişimi büyük olan çözeltinin osmotik basıncı büyüktür.
- Derişimleri eşit (izotonik) çözeltiler arasında net su geçişi olmaz.
- Tanecik derişimi fazla olan tarafın sıvı seviyesi yükselir.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları