1960'lardan İtibaren Türk Dış Politikası

Konu Özeti

1945'ten 1960'lara kadar Türkiye dış politikada büyük ölçüde Batı Bloku'na bağlı kaldı. NATO üyeliği (1952), Balkan Paktı ve Bağdat Paktı/CENTO bu bağlılığın somut örnekleridir. 1960'lardan itibaren Soğuk Savaş'taki yumuşama, Kıbrıs sorunu ve ABD ile yaşanan güven bunalımı Türkiye'yi seçeneklerini çeşitlendirmeye yöneltti. Bu konu, Türk dış politikasında çok yönlülüğe geçişin nedenlerini ve sonuçlarını anlamanı sağlar.

Temel Kavramlar

• Garantörlük: 1960 Zürih ve Londra Antlaşmaları ile Türkiye, Yunanistan ve İngiltere, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin garantörü oldu. Bu hak, 1974'te Türkiye'nin harekâta girmesinin hukuki dayanağı oldu.
• Çok yönlü dış politika: Tek bir bloğa bağlı kalmak yerine ABD, Sovyetler Birliği, Avrupa ve üçüncü dünya ülkeleriyle birlikte ilişki kurma anlayışıdır.
• Johnson Mektubu (1964): ABD Başkanı Johnson'ın, Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahale hazırlığında gönderdiği mektuptur. Mektup, NATO silahlarının bu amaçla kullanılamayacağını ve Sovyet tehdidinde koruma garantisinin net olmadığını bildirdi.
• Silah ambargosu (1975-1978): ABD Kongresi'nin Türkiye'ye uyguladığı silah kısıtlamasıdır. Türkiye, karşılık olarak ABD üslerindeki faaliyetleri kısıtladı ve 1978'de ambargo kaldırıldı.