kleveroAYT Tarih
Atatürk Dönemi İç Politika: Siyasi Gelişmeler
Klevi Sosyal Bilgiler Odası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
4.1Atatürk Dönemi’nde Türkiye Cumhuriyeti’nin iç politikasındaki önemli gelişmeleri açıklar.
Konu Özeti
Cumhuriyet'in ilanıyla devlet yapısı yeniden kuruldu ve iç politikada devlet otoritesi ön plana çıktı. Bu dönemde çok partili hayata geçiş denemeleri yapıldı, ancak çoğu kısa ömürlü oldu. Tek parti yönetimi Takrir-i Sükûn ve İstiklal Mahkemeleri gibi sert önlemlerle pekişti. 1930'lu yıllarda parti ile devlet arasındaki bütünleşme iyice arttı.
Temel Kavramlar
- Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922) ve Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923) rejim sorununu çözdü. İsmet Paşa ilk hükümetin başkanı oldu.
- Halifelik 3 Mart 1924'te kaldırıldı. Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıktı, Şer'iye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı, Genelkurmay Millî Savunma Bakanlığı'ndan ayrıldı.
- 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) kuvvetler birliği ilkesine dayanıyordu; 1924 Anayasası bu ilkeyi sürdürdü ve Cumhurbaşkanı'nın yetkilerini belirginleştirdi.
- Devletin dininin İslam olması 1928'de anayasadan çıkarıldı; laiklik ilkesi 1937'de anayasaya girdi.
- 1931 CHP Kongresi'nde altı ok (Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, Devrimcilik) parti programına girdi ve 1937'de anayasaya eklendi.
| Parti | Kuruluş / Kapanış | Önemli Nokta |
|---|---|---|
| Halk Fırkası (Cumhuriyet Halk Fırkası) | 9 Eylül 1923; 1924'te CHF, 1935'te CHP | Atatürk'ün kurduğu parti; iktidar partisi |
| Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TpCF) | 17 Kasım 1924 – 3 Haziran 1925 | İlk muhalefet partisi; Takrir-i Sükûn ile kapatıldı |
| Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF) | 12 Ağustos – 17 Kasım 1930 | Atatürk'ün isteğiyle Fethi Okyar kurdu; kendini feshetti |
Şeyh Said İsyanı (Şubat 1925) sonrası Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarıldı. Hükümete olağanüstü yetkiler verildi, İstiklal Mahkemeleri yeniden kuruldu ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatıldı.
- Atatürk'e suikast girişimi (İzmir, 1926): Bu girişim sonrası muhalifler yargılandı, bazı eski İttihatçılar ve Terakkiperver kurmaylar mahkûm edildi.
- Menemen Olayı (Aralık 1930): Derviş Mehmet liderliğindeki irticai ayaklanmada Asteğmen Kubilay şehit edildi ve bölgede sıkıyönetim ilan edildi.
- Halkevleri (1932) partinin kültür ve eğitim örgütü olarak kuruldu; Türk Ocakları 1931'de kapatılıp Halkevleri'ne devredildi.
- 1934'te kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanındı; 1935 seçimlerinde 18 kadın milletvekili Meclis'e girdi. Soyadı Kanunu (1934) ile Mustafa Kemal'e 'Atatürk' soyadı verildi.
Muhalefet denemesi → toplumsal tepki / isyan → sert önlem (Takrir-i Sükûn, İstiklal Mahkemeleri) → tek parti pekişmesi
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları