II. Dünya Savaşı'nın Sonuçları: Güç Dengesi ve Yeni Düzen

Konu Özeti

II. Dünya Savaşı 1945'te Eksen Devletlerinin yenilgisiyle sona erdi ve savaşın sonuçları dünyanın siyasi, ekonomik ve insani yapısını kökten değiştirdi. Bu konuda savaşın insani bedelini, güç dengesindeki değişimi ve uluslararası düzenin yeniden kurulmasını öğreneceksin. Türkiye'nin bu süreçteki yerini de ayrı bir başlıkta inceleyeceğiz. AYT'de bu konu çoğunlukla neden–sonuç ilişkisi üzerinden sorulur.

Temel Kavramlar

Soğuk Savaş, ABD ve SSCB arasında doğrudan silahlı çatışma olmadan yaşanan ideolojik, ekonomik ve askeri rekabet dönemidir. Bu rekabet, savaş sonrasında dünyanın iki kutuplu hale gelmesiyle başladı.

• Batı Bloku: ABD önderliğinde, kapitalist ekonomi ve liberal demokrasiyi savunan devletler.
• Doğu Bloku: SSCB önderliğinde, komünist yönetimi ve planlı ekonomiyi benimseyen devletler.
• Çevreleme politikası: ABD'nin komünizmin yayılmasını sınırlamak için uyguladığı dış politika.
• İnsanlığa karşı suç: Savaş sırasında sivil halka yönelik sistemli katliam ve zulmü tanımlayan hukuki kavram.

Temel Kavramlar

Savaşın insani bedeli çok ağırdı: milyonlarca asker ve sivil hayatını kaybetti, çok sayıda kişi göç etmek zorunda kaldı. Avrupa şehirleri ve ekonomileri büyük yıkıma uğradı, ABD ise ekonomik olarak güçlenerek çıktı.

• Holokost: Nazi Almanya'sının yaklaşık 6 milyon Yahudi'yi sistemli biçimde öldürmesi, insanlık suçu olarak değerlendirildi.
• Nürnberg Mahkemeleri: Nazi liderleri savaş suçlarından yargılandı; bireysel sorumluluk ve insanlığa karşı suç kavramları gelişti.
• Sömürge imparatorlukları zayıfladı; savaş sonrası sömürgelerde bağımsızlık hareketleri hızlandı.
• Doğu Avrupa ülkelerinde SSCB etkisiyle komünist rejimler kuruldu.

Almanya, işgal bölgelerine ayrıldı; 1949'da Federal Almanya (Batı) ve Demokratik Almanya (Doğu) kuruldu. Berlin de bölündü, bu da Soğuk Savaş'ın en görünür sembollerinden biri oldu.

Temel Kavramlar

Savaş sonrası uluslararası düzen, savaşın yeniden yaşanmaması amacıyla yeniden kuruldu. Bu düzenin en önemli kurumları ve antlaşmaları aşağıdaki gibidir.

• Birleşmiş Milletler (1945): Milletler Cemiyeti'nin yerini aldı; Güvenlik Konseyi'nin 5 daimi üyesi (ABD, SSCB, İngiltere, Fransa, Çin) veto hakkına sahiptir.
• Truman Doktrini (1947): ABD'nin komünizmin yayılmasını engellemek için Türkiye ve Yunanistan'a yardım politikası.
• Marshall Planı (1947): ABD'nin Avrupa'nın yeniden inşası için verdiği ekonomik yardım; Avrupa'yı Batı etkisinde tutmayı da hedefledi.
• NATO (1949): Batı Bloku'nun askeri ittifakı. Varşova Paktı (1955): SSCB önderliğinde Doğu Bloku'nun askeri ittifakı.
• İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (1948): BM çatısı altında kabul edildi.