kleveroAYT Tarih
İki Dünya Savaşı Arası Dünya (1919-1939)
Klevi Sosyal Bilgiler Odası · Klevero ekibi · yapay zekâ destekli · Güncellendi:
Kazanımlar
4.3İki dünya savaşı arasındaki dönemde dünyada meydana gelen siyasi ve ekonomik gelişmeleri kavrar.
Konu Özeti
I. Dünya Savaşı'nın ardından kurulan yeni uluslararası düzen, 1919 Paris Barış Konferansı ile şekillendi. Versay Antlaşması'nın Almanya'ya yüklediği ağır şartlar, kalıcı bir barış yerine intikam duygusunu besledi. 1929 Büyük Buhran'ı ekonomik krizi dünyaya yaydı ve totaliter rejimlerin yükselişini kolaylaştırdı. Bu süreç 1939'da II. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla sonuçlandı.
Temel Kavramlar
- Versay Antlaşması (1919): Almanya'nın ordusu sınırlandırıldı, sömürgeleri ve bazı toprakları elinden alındı, ağır savaş tazminatı yüklendi.
- Milletler Cemiyeti (1920): Barışı korumak için kuruldu; ABD üye olmadı ve yaptırım gücü zayıf kaldı.
- Rusya'da 1917 Bolşevik İhtilali sonrasında 1922'de SSCB kuruldu; Stalin iktidarı güçlendirdi.
- Wilson Prensipleri'ndeki uluslarin kendi kaderini tayin hakkı, Orta ve Doğu Avrupa'da yeni ulus devletlerin doğmasını sağladı (Polonya, Çekoslovakya, Yugoslavya).
- Locarno Antlaşmaları (1925) ve Briand-Kellogg Paktı (1928) gerginliği azaltmayı amaçladı, ancak kalıcı olmadı.
- Türkiye: Kurtuluş Savaşı sonunda Lozan Antlaşması (1923) ile yeni Türk devleti uluslararası alanda tanındı.
Totaliter Rejimlerin Yükselişi
| Ülke | Lider / Rejim | Temel Özellikler |
|---|---|---|
| İtalya | Mussolini / Faşizm (1922) | Tek parti, aşırı milliyetçilik; Habeşistan'ı işgal (1935) |
| Almanya | Hitler / Nazizm (1933) | Irkçılık, Yahudi karşıtlığı, Lebensraum, Versay'ı reddetme |
| SSCB | Stalin / Komünizm | Tek parti, planlı ekonomi, Beş Yıllık Kalkınma Planları |
| Japonya | Militarist yönetim | Mançurya işgali (1931), Çin'e saldırı (1937) |
| İspanya | Franco (1939) | İç Savaş (1936-1939) sonrası otoriter rejim |
Ekonomik Gelişmeler ve Büyük Buhran
Savaş sonrasında ABD dünyanın en büyük alacaklısı ve sanayi gücü oldu. 1920'lerde Avrupa ekonomisi ABD kredilerine bağlandı; Almanya tazminatı bu kredilerle ödüyordu. Aşırı üretim, aşırı borçlanma ve borsa spekülasyonu krizin zeminini hazırladı.
- 24-29 Ekim 1929'da New York Borsası'nın çökmesiyle Büyük Buhran başladı.
- Bankalar iflas etti, üretim düştü, işsizlik ve yoksulluk arttı; kriz tüm dünyaya yayıldı.
- Amerikan kredilerinin geri çekilmesi Almanya ve Avrupa'yı ağır vurdu.
- Devletler korumacı politikalara (gümrük duvarları, kotalar) yöneldi; altın standardı terk edildi.
Krize Karşı Çözümler
- ABD: Roosevelt'in New Deal politikası ile devlet ekonomiye müdahale etti ve sosyal güvenlik uygulamaları başladı.
- Almanya ve İtalya: Devlet kontrollü, silahlanmaya dayalı ekonomi; kriz totaliter rejimlerin güçlenmesini kolaylaştırdı.
- SSCB: Planlı ekonomi sayesinde krizden görece az etkilendi.
- Türkiye: Devletçilik ilkesi benimsendi; 1934'te Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulandı.
Notun devamı (Klevero uygulamasında)
- Adım Adım Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Mini Özet Tablo
- Kontrol Soruları