Mevsimlerin Oluşumu (LGS Fen Bilimleri)

Konu Özeti

Mevsimler, Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanma hareketi sırasında dönme ekseninin eğik olması ve bu eğikliğin korunması sonucu oluşur. Mevsimlerin nedeni Dünya'nın Güneş'e yakın ya da uzak olması değildir. Eksen eğikliği, Güneş ışınlarının geliş açısını ve gündüz süresini yıl boyunca değiştirir. Bu konuda tahmin yürüterek sonuçların nedenlerini açıklamak önemlidir.

Temel Kavramlar

Dünya, Güneş etrafındaki dolanmasını yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlar; bu süre 1 yıldır. Dünya'nın dönme ekseni yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,5° eğiktir ve bu eğiklik dolanma boyunca hemen hemen aynı yönde kalır. Bu sayede Güneş ışınlarının Dünya'ya geliş açısı yıl boyunca değişir.

• Işınlar dik ya da dike yakın gelirse birim yüzeye düşen enerji artar ve ısınma fazla olur (yaz).
• Işınlar eğik gelirse aynı enerji daha geniş alana yayılır ve ısınma az olur (kış).
• Gündüz süresi uzadıkça yüzey daha uzun süre ısınır.
• Bu üç etki birlikte mevsimleri oluşturur.

Eksen eğikliği + Dolanma hareketi → Işınların geliş açısı ve gündüz süresi değişir → Mevsimler

Sık yapılan hata: 'Yaz, Dünya Güneş'e yaklaştığı için olur.' Bu yanlıştır. Kuzey Yarım Küre'de yaz yaşanırken Güney Yarım Küre'de kış vardır. Uzaklık nedeniyle olsaydı iki yarım kürede aynı mevsim olurdu.

Yarım Kürelerde Mevsimler

• 21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre Güneş'e doğru eğiktir; ışınlar buraya daha dik gelir.
• 21 Aralık'ta Güney Yarım Küre Güneş'e doğru eğiktir; Kuzey'de kış yaşanır.
• 21 Mart ve 23 Eylül'de ışınlar Ekvator'a diktir; gündüz ve gece süreleri her yerde yaklaşık eşittir.
• Ekvator çevresinde ışınlar yıl boyu dike yakın gelir; belirgin mevsim farkı az görülür.
• Kutuplara yakın bölgelerde ışınlar yıl boyu eğik gelir; mevsim farkı gündüz süresinde çok belirgindir.