Coğrafyanın Bölümlenmesi ve İlişkili Disiplinler: Zengin Konu Notu

Konu Özeti

Coğrafya, yeryüzündeki doğal ve beşeri olayları, bunların dağılışını ve nedenlerini mekân ilişkisi içinde inceleyen bir bilimdir. Konusu çok geniş olduğu için Fiziki Coğrafya ve Beşeri Coğrafya olmak üzere iki ana dala ayrılır. Bu dallar kendi içinde klimatoloji, jeomorfoloji, nüfus coğrafyası gibi alt dallara bölünür. Bu notta dalların ayrımını, inceleme yaklaşımlarını ve diğer bilimlerle ilişkisini öğreneceksin.

Temel Kavramlar

Fiziki Coğrafya, doğal olayları ve doğal çevreyi inceler. Beşeri Coğrafya ise insanın ve insan faaliyetlerinin yeryüzündeki dağılışını ele alır. Aşağıdaki şemada alt dalların hangi ana dala ait olduğunu ve bölgesel yaklaşımın iki dalı nasıl birleştirdiğini görebilirsin.

• Klimatoloji: İklim elemanlarını ve iklim tiplerini inceler.
• Jeomorfoloji: Yer şekillerinin oluşumunu ve değişimini inceler.
• Hidrografya: Akarsu, göl, deniz ve yeraltı sularını inceler.
• Biyocoğrafya: Bitki ve hayvan topluluklarının dağılışını ve çevreyle ilişkisini inceler.
• Pedoloji (toprak coğrafyası): Toprakların oluşumunu, özelliklerini ve dağılışını inceler.

• Nüfus ve yerleşme coğrafyası: Nüfusun dağılışını, yapısını ve yerleşmeleri inceler.
• Ekonomik coğrafya: Tarım, hayvancılık, sanayi, ticaret, ulaşım ve turizm gibi faaliyetleri inceler.
• Siyasi coğrafya: Devletlerin sınırlarını ve coğrafi konumlarını inceler.
• Tarihî coğrafya: Geçmişteki yerleşme ve olayların coğrafi özelliklerini inceler.
• Kültürel coğrafya: Dil, din ve gelenek gibi kültür unsurlarının dağılışını inceler.

Ayırt etme ipucu: İncelenen konu doğa kaynaklıysa (iklim, kayaç, akarsu, bitki) fiziki; insan faaliyeti kaynaklıysa (nüfus, sanayi, sınır) beşeri coğrafyadır. Biyocoğrafya doğal unsurları incelediği için fiziki coğrafya içindedir.

Coğrafyanın Yaklaşımları: Bölgesel ve Genel

Coğrafya konularını iki yöntemle ele alabilir. Genel (sistematik) coğrafya, bir olayı yeryüzünün geneli bakımından inceler ve ortak kuralları arar. Bölgesel coğrafya ise belirli bir bölgeyi tüm doğal ve beşeri özellikleriyle bütün olarak inceler.

Coğrafyanın İlişkili Olduğu Disiplinler

Coğrafya çok yönlü olduğu için birçok bilim dalıyla yakın ilişki içindedir. Bu bilimlerin verilerinden yararlanır ve onlara da veri sağlar.