Koordinat Sistemi, Mutlak ve Göreceli Konum

Konu Özeti

Yeryüzündeki her yer, enlem ve boylam değerleriyle belirlenen mutlak konuma sahiptir ve bu konum değişmez. Göreceli konum ise bir yerin çevresindeki denizler, dağlar, komşu ülkeler ve yollara göre tarifidir; zamanla değişebilir. Koordinat sistemi, bir yerin iklimini, mevsimlerini ve yerel saatini tahmin etmemizi sağlar.

Temel Kavramlar

• Paralel (enlem): Ekvator'a paralel çemberlerdir. Ekvator 0°, kutuplar 90°'dir; Kuzey ve Güney olarak adlandırılır.
• Meridyen (boylam): Kutupları birleştiren yarım dairelerdir. Başlangıç meridyeni Greenwich'tir (0°); Doğu ve Batı olarak 180'ye kadar ölçülür.
• Enlem Ekvator'dan kutuplara doğru, boylam Greenwich'ten doğuya ve batıya doğru artar.
• Bir yerin koordinatı enlem ve boylam ikilisiyle verilir; örneğin 40° K, 30° D.
• Bir derecelik enlem farkı yaklaşık 111 km'dir. Meridyenler arası uzaklık Ekvator'da en fazla (yaklaşık 111 km) ve kutuplarda sıfırdır.

• Enlem iklim kuşağını belirler: 0°–23°27' arası sıcak kuşak, 23°27'–66°33' arası ılıman kuşak, 66°33'–90° arası soğuk kuşaktır.
• Dönenceler (23°27') Güneş ışınlarının dik düştüğü en kuzey ve en güney enlemlerdir; kutup daireleri 66°33'tür.
• Türkiye yaklaşık 36°–42° K enlemleri arasında, ılıman kuşaktadır; dört mevsim yaşanır ve Güneş ışınları hiçbir zaman dik gelmez.
• Kuzey Yarım Küre'de enlem arttıkça yaz gündüzleri uzar, kış gündüzleri kısalır (21 Haziran en uzun gündür).
• Dünya 24 saatte 360° döner; 1 saatte 15°, 1 derecede 4 dakika eder.
• Doğuya gidildikçe saat ileri, batıya gidildikçe geri gelir.
• Aynı meridyen üzerindeki bütün yerlerin yerel saati aynıdır.
• Boylamlar aynı yarım kürede ise (ikisi de D veya ikisi de B) farkları çıkarılır; farklı yarım kürede ise toplanır.
• Türkiye'de saat 45° Doğu meridyeninin saatine göre (UTC+3) uygulanır.

Saat farkı (dk) = Boylam farkı (°) × 4