TYT Kimya: Çevre Kimyası (Hava, Su, Toprak Kirliliği)

Konu Özeti

Çevre kimyası, maddelerin hava, su ve toprakta nasıl dolaştığını ve canlılara nasıl etki ettiğini inceler. Kirleticiler doğal (volkan, orman yangını) ya da insan kaynaklı (sanayi, ulaşım, ısınma, tarım) olabilir. Bu konuda hangi kirleticinin hangi etkiye yol açtığını ve etkilerin nasıl azaltılabileceğini öğreneceksin. TYT'de bu bilgiler çoğunlukla eşleştirme ve yorum sorularıyla karşına çıkar.

Temel Kavramlar

• CO₂: Fosil yakıtların yanmasıyla oluşur; sera etkisini artırarak küresel ısınmaya neden olur.
• CO: Eksik yanmanın ürünüdür; renksiz ve kokusuzdur, kandaki hemoglobine bağlanarak oksijen taşınmasını engeller.
• SO₂ ve NO₂: Kükürt ve azot içeren yakıtların yanmasıyla oluşur; asit yağmurlarının başlıca nedenidir.
• CFC: Ozon tabakasının incelmesine yol açar.
• Partiküller (is, toz, kurum): Solunum yollarına zarar verir.
• Su kirliliği: Deterjan fosfatı, ağır metaller (Pb, Hg, Cd), petrol sızıntıları ve aşırı gübre suyu kirletir.
• Toprak kirliliği: Katı atıklar, plastikler, pestisitler ve asit yağmuru toprağın verimini düşürür.

SO₂ + ½O₂ → SO₃ ; SO₃ + H₂O → H₂SO₄ (asit yağmuru)

Asit yağmurları (pH 5,6'nın altında) bitkilere, yapılara, mermer ve metal eserlere zarar verir. Göl ve toprakların asitliğini de artırır.