Kimyasal Tepkimeler ve Denklemler (TYT Kimya)

Konu Özeti

Kimyasal tepkimeler, maddelerin atomları arasındaki bağların kopup yeni bağların oluşmasıyla yeni maddelerin ortaya çıktığı olaylardır. Bu konuda tepkimeleri tanımayı, denklemleri doğru yazmayı ve denkleştirmeyi öğreneceksin. Denklemler, tepkimenin nicel yorumu için temel araçtır. TYT'de mol oranı sorularının çözümü de bu bilgiye dayanır.

Temel Kavramlar

Kimyasal tepkime, maddelerin atomları arasındaki bağların kopup yeni bağların oluşmasıyla yeni özelliklere sahip maddelerin oluşmasıdır. Tepkimeye giren maddelere girenler (reaktifler), oluşan maddelere ürünler denir. Atomların türü ve sayısı değişmez; yalnızca atomların bağlanma düzeni değişir.

• Kimyasal değişimde maddenin kimliği (türü) değişir; fiziksel değişimde değişmez.
• Kimyasal değişim örnekleri: demirin paslanması, yanma, besinlerin bozulması, kağıdın yanması, sütün ekşimesi.
• Fiziksel değişim örnekleri: buzun erimesi, suyun buharlaşması, şekerin suda çözünmesi, kağıdın yırtılması.
• Tepkime olduğunu gösteren gözlemler: renk değişimi, gaz çıkışı, çökelek oluşumu, ısı/ışık alışverişi. Her gözlem tek başına kesin kanıt değildir.

Kimyasal Tepkime Denklemi

Tepkime, formül ve sembollerle denklem biçiminde gösterilir. Girenler okun soluna, ürünler sağına yazılır. Fiziksel haller parantez içinde belirtilir: (k) katı, (s) sıvı, (g) gaz, (suda) sulu çözelti.

Girenler → Ürünler örnek: 2H₂(g) + O₂(g) → 2H₂O(s)

Denklem Denkleştirme

Kütlenin korunumu gereği her atom türünün sayısı okun iki yanında eşit olmalıdır. Denkleştirmede yalnızca katsayılar değiştirilir, indisler asla değiştirilmez. İndisi değiştirmek maddenin kendisini değiştirir.

• 1. Girenleri ve ürünleri doğru formüllerle yaz.
• 2. Birçok bileşikte bulunan atomları (genelde C, metal) önce denkleştir.
• 3. H ve O atomlarını en sona bırak.
• 4. Katsayıları en küçük tam sayılar olacak şekilde ayarla.
• 5. Her atom türünü iki tarafta tekrar say.

Denklemden Çıkarılan Bilgiler

• Katsayılar oranı mol oranını verir: 2H₂ + O₂ → 2H₂O denkleminde 2 mol H₂, 1 mol O₂ ile tepkimeye girer ve 2 mol H₂O oluşur.
• Gazlar için aynı koşullarda katsayılar oranı hacim oranını da verir.
• Tepkimede toplam kütle korunur; toplam mol sayısı veya molekül sayısı korunmak zorunda değildir.
• Atom sayısı ve atom türü korunur.

Tepkime Türleri