6. Sınıf Türkçe: Dili Yaratıcı Kullanma (Dinleme, Okuma, Konuşma) Konu Notu

Konu Özeti

Bu konuda dinlediğini, izlediğini ve okuduğunu anlamanın yanında bu metinleri kendi içinde ve birbiriyle karşılaştırmayı öğreneceksin. Doğru materyal seçmek, metnin bölümlerini ve düşünceyi geliştirme yollarını belirlemek de bu becerinin parçasıdır. Ayrıca şiirin biçim özelliklerini ve görsel ile çoklu ortam öğelerinin anlamını çözümlemeyi göreceksin. Son olarak süreci değerlendirip kendini uyarlamanın yollarını inceleyeceksin.

Temel Kavramlar

Materyal seçimi: Dinleyeceğin, izleyeceğin ya da okuyacağın kaynağa materyal denir. Kitap, makale, belgesel, podcast ve video bunlara örnektir. Doğru seçim için önce amacını belirle: bilgi edinmek, eğlenmek ya da ödev hazırlamak.

• Amaca uygunluk: Konuyla doğrudan ilgili mi?
• Güvenilirlik: Yazarı ya da yayıncısı belli mi, bilgi doğru mu?
• Güncellik: Bilgiler eski kalmış mı?
• Düzeye uygunluk: Anlayabileceğin sadelikte mi?
• Süre ve ulaşılabilirlik: Elindeki zamana uygun mu?

Konuşma süreci: Konuşmadan önce konuyu ve amacı belirleyip plan yaparsın. Konuşurken süre, ses tonu, hız ve konu bütünlüğüne dikkat edersin. Konuşmanın sonunda kendi konuşmanı değerlendirirsin.

Dinlediğini özetleme: Özet, dinlenen ya da izlenen içeriğin ana düşüncesini ve önemli ayrıntılarını koruyan kısa anlatımdır. Özette kendi cümlelerini kullanır, yorum katmaz ve gereksiz ayrıntıları çıkarırsın.

Özet için not alma yolu: Dinlerken anahtar sözcükleri yaz, ana fikri tek cümleyle belirle, yardımcı fikirleri sırala ve kendi cümlelerinle birleştir.

Karşılaştırma: Dinlediğini ya da izlediğini kendi içinde karşılaştırmak (T.D.6.9), aynı içerikteki kişileri, olayları, görüşleri ya da bölümleri birbiriyle kıyaslamaktır. Farklı metinler arasında karşılaştırma yapmak (T.D.6.10) ise iki ayrı haber, belgesel ya da konuşmayı konu, anlatım, bilgi ve etki yönünden kıyaslamaktır.

Sınıflandırma: Konuşmada varlıkları ve kavramları ortak özelliklerine göre gruplarız. Örnek: Kitaplar türlerine göre üçe ayrılır: roman, hikâye, şiir. Bu, konuşmayı düzenli ve anlaşılır kılar.

Metnin bölümleri: Giriş konuyu tanıtır, gelişme konuyu ayrıntılandırır, sonuç ise toparlayıp iletiyi verir. Bilgilendirici metinde düşünce şu yollarla geliştirilir:

Yorum yapma: Bir olay ya da metin hakkındaki düşünceyi gerekçesiyle söylemektir. Tartışmada söz sırası beklenir, başkasının sözü kesilmez. Farklı görüşe saygı gösterilir; kişiye değil düşünceye karşı çıkılır.

Örnek: Telefon derste yasak olmalı. Yorum: Bence olmalı, çünkü dikkati dağıtıyor. Karşı görüş: Ancak ders araştırmasında işe yarayabilir. İyi bir tartışmacı bu görüşü dinler ve uygun şekilde yanıt verir.