LGS Türkçe: Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri

Konu Özeti

Yazdığımız bir metni düzenlerken yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine uyup uymadığımızı kontrol ederiz. Bu konu, metnin hem doğru yazılmasını hem de anlamının netleşmesini sağlar. Noktalama işaretleri sesli okurken duraklama, vurgu ve tonlamayı da belirler. LGS’de bu konu genellikle cümledeki yazım yanlışını bulma, düzeltme ya da işareti doğru yerde kullanma sorusu olarak karşımıza çıkar.

Temel Kavramlar

Büyük harflerin kullanımı: Aşağıdaki kurallar hangi sözcüklerin büyük yazılacağını belirler.

• Cümle ve dize başındaki ilk harf büyük yazılır.
• Özel adlar büyük yazılır: Ayşe, Ankara, Kızılırmak, Türkçe, Atatürk.
• Kurum ve kuruluş adlarının her sözcüğü büyük başlar: Millî Eğitim Bakanlığı, Türk Dil Kurumu.
• Unvan özel ada bağlıysa büyük yazılır: Dr. Ali Yılmaz, Sayın Müdür Ahmet Bey.
• Özel ada gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır ve küçük harfle yazılır: Ankara’ya, Ali’nin.
• Gün ve ay adları belirli bir tarih bildirmiyorsa küçük yazılır: Bugün salı. Özel bir gün adıysa büyük yazılır: 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı.

Birleşik ve ayrı yazılan sözcükler: Bu kurallar, sözcüklerin bitişik mi ayrı mı yazılacağını gösterir.

• Ses düşmesi veya türemesi olan kalıplaşmış sözcükler bitişik yazılır: kaybetmek, vazgeçmek, hanımeli, kayınpeder.
• Pekiştirmeli sıfatlar bitişik yazılır: apaçık, kapkara, yemyeşil.
• Tekrar grupları ayrı yazılır: tek tek, ağır ağır, yavaş yavaş.
• Pek çok, her şey, bir şey ayrı; hiçbir ve birkaç bitişik yazılır.
• -ki eki bitişiktir: bugünkü, evdeki. Bağlaç olan ki ayrı yazılır: Biliyorum ki gelecek.
• de/da bağlacı ayrı yazılır ve ünlü uyumuna girer: Ben de geldim. Bulunma eki bitişiktir: Evde kaldım.
• mi soru eki ayrı yazılır: Geldin mi?

Sayılar ve kısaltmalar: Sayıların ve kısaltmaların yazımında da dikkatli olmalıyız.

• Yazıyla yazılan sayılarda her sözcük ayrı yazılır: yüz yirmi beş.
• Sıra sayılarına nokta konur: 5. sınıf. Ek gelirse nokta konmaz: 5’inci sınıf.
• Kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: TDK’nin, TBMM’ye.

Noktalama işaretleri: Her işaretin başlıca kullanım yerini bilmek, cümlenin anlamını doğru kurmamızı sağlar.

• Nokta (.): cümle sonunda, kısaltmada ve sıra sayısında kullanılır.
• Virgül (,): eş görevli sözcükleri, ara sözü, hitap sözünü ve sıralı ögeleri ayırır.
• Noktalı virgül (;): virgül içeren eş görevli ögeleri ya da kendi içinde virgül bulunan cümleleri ayırır.
• İki nokta (:): açıklama, örnek veya alıntıdan önce konur.
• Üç nokta (...): yarım kalan cümlede ya da söylenmek istenmeyen kısımda kullanılır.
• Soru işareti (?): soru cümlesinin sonuna konur.
• Ünlem (!): seslenme, hitap, sevinç veya kızgınlık bildiren cümlelerde kullanılır.
• Tırnak işareti (“ ”): alıntı, başkasının sözü veya özel vurgulanan sözcük için kullanılır.
• Kesme işareti (’): özel adlara, kısaltmalara ve sayılara gelen ekleri ayırır; okunmaz.
• Kısa çizgi (-): satır sonunda bölünen sözcüklerde ve birleşik sözcüklerde kullanılır.
• Parantez ( ): açıklayıcı veya ek bilgi vermek için kullanılır.