Jeolojik Zamanlar ve Türkiye'nin Jeolojik Geçmişi

Konu Özeti

Dünya'nın oluşumundan günümüze kadar geçen uzun süreç jeolojik zamanlara ayrılır. Bu zamanlar, kıvrım dağlarının oluşumu, iklim değişimleri ve canlı türlerindeki büyük değişimlerle birbirinden ayrılır. Bu konuda hangi zamanda hangi tektonik olayın yaşandığını ve bunun Türkiye'nin bugünkü şekline nasıl yansıdığını öğreneceksin. Kıvrım dağlarının zamanlarla ilişkisi sınavlarda sık sorulur.

Temel Kavramlar

En eskiden yeniye doğru sıralama: Prekambriyen (1. zaman öncesi), Paleozoik (1. zaman), Mesozoik (2. zaman), Senozoik (3. zaman) ve Kuaterner (4. zaman). Zamanların sınırlarında genellikle büyük dağ oluşumları, iklim değişimleri ve kitlesel yok oluşlar görülür.

Prekambriyen → Paleozoik (1. zaman) → Mesozoik (2. zaman) → Senozoik (3. zaman) → Kuaterner (4. zaman)

• Orojenez (dağ oluşumu) sırasında levha hareketleriyle tortul tabakalar kıvrılır ve yükselir; bu olaylar zamanların sınırlarını belirlemede önemlidir.
• Kaledonya ve Hersiniyen kıvrımları sonucu oluşan eski dağlar zamanla aşınmış ve aşınım yüzeyi (peneplen) hâline gelmiştir.
• Bu eski kütleler sert ve sağlam olduğundan sonraki dönemlerde genç kıvrımlar karşısında kırılarak horst ve graben gibi yapılar oluşturabilir.
• Kuaterner'de buzullaşma, volkanizma ve kırıklanma devam etmiştir; Türkiye'deki deprem ve volkanik dağlar bu sürecin sonucudur.

Temel Kavramlar (devam): Türkiye'nin Jeolojik Geçmişi

• 1. zamanda Türkiye'nin en eski kara parçaları oluştu: İstranca Dağları, Menderes Masifi, Kırşehir Masifi ve Karadeniz kıyısındaki kütleler gibi.
• 2. zamanda Anadolu'nun büyük bölümü Tetis Denizi'nin etkisi altındaydı ve kalın tortul birikimi oldu.
• Alp orojenezi 2. zamanın sonunda başlamış, 3. zamanda yoğunlaşarak Toroslar, Kuzey Anadolu sıradağları ve Doğu Anadolu dağ kuşaklarını oluşturmuştur.
• Alp kıvrımları sırasında eski masifler kıvrılmak yerine kırılmış ve Batı Anadolu'da horst-graben yapıları gelişmiştir.
• 3. ve 4. zamanda volkanizma etkili olmuş; Erciyes, Hasan, Karacadağ, Süphan, Nemrut ve Ağrı gibi volkanik dağlar oluşmuştur.
• 4. zamanda Karadeniz, Marmara ve Ege'nin bugünkü şekli oluşmuş ve Boğazlar oluşmuştur. Türkiye'nin genç oluşumlu olması depremlerin ve fay hatlarının yaygın olmasının temel nedenidir.