İki Kategorik Değişkenli Veriler: Çapraz Tablo ve İlişki

Konu Özeti

Bu konuda iki kategorik değişkenin birlikte nasıl incelendiğini öğreneceksin. Veriler çapraz tablo ile düzenlenir ve satır yüzdeleri kullanılarak gruplar karşılaştırılır. Amaç, iki değişken arasında ilişki olup olmadığına veriye dayanarak karar verebilmektir. Ayrıca başkaları tarafından hazırlanan tablo ve grafikleri eleştirel biçimde yorumlamayı öğreneceksin.

Temel Kavramlar

Sayı ile ölçülmeyen, gruplara ayrılan özelliklere kategorik değişken denir. Cinsiyet, kan grubu ve tercih edilen ders bunlara örnektir. İki kategorik değişken aynı bireylerde birlikte incelendiğinde veriler çapraz tabloda gösterilir.

• Satır ve sütun toplamlarına marjinal (kenar) toplamlar denir.
• Tablodaki her sayı iki özelliği birlikte taşıyan birey sayısıdır (ör. spor yapan kız: 30).
• Genel toplam, satır toplamlarının toplamına ve sütun toplamlarının toplamına eşittir.

Yüzdelerle Karşılaştırma

Grupların büyüklükleri farklıysa sayıları doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olabilir. Bu nedenle her grup kendi toplamına göre yüzdeye çevrilir.

Satır yüzdesi = (hücredeki sayı / satır toplamı) × 100

Tabloda kızların spor yapma oranı 30/50 = %60, erkeklerin oranı 35/50 = %70'tir.

İki Değişken Arasındaki İlişki

Bir değişkenin kategorileri arasında diğer değişkenin dağılımı belirgin biçimde değişiyorsa iki değişken arasında ilişki vardır denir. Dağılım hemen hemen aynıysa ilişki yoktur (ilişkisizdir) denir.

• Karşılaştırma için gruplar kendi toplamlarına göre yüzde olarak yazılır.
• Yüzdeler birbirine yakınsa ilişki zayıf ya da yoktur.
• Yüzdeler birbirinden çok farklıysa ilişki vardır.
• Hangi değişkene göre karşılaştırma yapılacağı sorudan anlaşılır.