Kıyas Kuralları (Mantık – AYT)

Konu Özeti

Kıyas, iki önermeden yeni bir sonuç çıkarmayı sağlayan dolaylı bir akıl yürütme türüdür. Bu konuda üç terim, dört önerme türü ve dört şekil bilinmelidir. Kıyasın geçerli olup olmadığı, belirli kurallara bakılarak anlaşılır. AYT’de bu kuralları hızlı uygulamak, doğru seçeneği bulmanın en önemli yoludur.

Temel Kavramlar

Kıyasta üç terim vardır. Büyük terim (T) sonucun yüklemi, küçük terim (t) sonucun öznesi, orta terim (o) ise yalnızca önermelerde bulunan ve sonuçta yer almayan terimdir.

• Büyük önerme: büyük terimi ve orta terimi içerir.
• Küçük önerme: küçük terimi ve orta terimi içerir.
• Sonuç: küçük terim özne, büyük terim yüklem olur.

Her o T ise; Her t o ise; o hâlde Her t T

Önermelerin Dört Türü

Orta terimin önermelerdeki konumuna göre dört şekil vardır. Şekil, orta terimin büyük ve küçük önermede özne mi yüklem mi olduğuna bağlıdır.

Kıyas Kuralları

• 1) Kıyasta yalnızca üç terim bulunur; orta terim sonuçta yer almaz.
• 2) Orta terim önermelerin en az birinde tümel olmalıdır. Aksi hâlde sonuç çıkmaz.
• 3) Önermelerden biri olumsuzsa sonuç olumsuz olur.
• 4) İki önerme de olumsuzsa sonuç çıkmaz.
• 5) İki önerme de tikelse sonuç çıkmaz.
• 6) Önermelerden biri tikelse sonuç tikel olur.
• 7) Önermelerden biri tikel olumsuzsa sonuç tikel olumsuz olur.
• 8) Önermelerde yaygın olmayan bir terim sonuçta yaygın olamaz.
• 9) İki önerme de olumluysa sonuç olumlu olur.

Yaygınlık: A önermesinde yalnızca özne yaygındır. E’de özne ve yüklem yaygındır. I’da hiçbiri yaygın değildir. O’da yalnızca yüklem yaygındır.