Kıyasta Mantıksal Zorunluluk ve Olasılık: Konu Notu

Konu Özeti

Kıyas, iki öncülden bir sonuç çıkarılan dolaylı akıl yürütme türüdür. Bu konuda bir kıyasın sonucunun öncüllerden zorunlu olarak mı yoksa yalnızca olası olarak mı çıktığı incelenir. Zorunluluk, kıyasın biçimiyle ilgilidir; olasılık ise sonucun garanti edilmediği durumlarda ortaya çıkar. Bu ayrımı doğru kurmak AYT mantık sorularının temelidir.

Temel Kavramlar

Kıyasın üç terimi vardır. Küçük terim sonucun öznesi, büyük terim sonucun yüklemi, orta terim ise yalnızca öncüllerde bulunan ve iki öncülü birbirine bağlayan terimdir.

Büyük önerme: Bütün M, P’dir. Küçük önerme: Bütün S, M’dir. ⇒ Sonuç: Bütün S, P’dir.

• Büyük önerme: büyük terimi (P) içeren öncül.
• Küçük önerme: küçük terimi (S) içeren öncül.
• Orta terim (M): iki öncülde de bulunur, sonuçta yer almaz.
• Zorunluluk: öncüller doğruysa sonucun yanlış olmasının mümkün olmamasıdır.

Temel Kavramlar (devam)

• Geçerli kıyas: biçimi doğrudur; öncüller doğruysa sonuç zorunlu olarak doğrudur.
• Geçersiz kıyas: biçimi bozuktur; öncüller doğru olsa bile sonuç zorunlu değildir.
• Sağlam kıyas: hem geçerli hem de öncülleri gerçekte doğru olan kıyastır.

Olasılık, sonucun öncüllerle desteklendiği ama zorunlu kılınmadığı akıl yürütmelerde söz konusudur. Tümevarım ve analoji bu gruba girer. Geçerlilik yalnızca biçimle ilgilidir; öncüllerin gerçekte doğru olup olmadığı geçerlilik kararını değiştirmez.